การจัดการห่วงโซ่คุณค่าจากการเลี้ยงผึ้งโพรงป่าในพื้นที่อำเภอห้วยคต จังหวัดอุทัยธานี

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาสภาพเศรษฐกิจและสังคมของเกษตรกรผู้เลี้ยงผึ้งโพรงป่า ในพื้นที่อำเภอห้วยคต จังหวัดอุทัยธานี และ 2) เพื่อศึกษาการจัดการห่วงโซ่คุณค่าของผึ้งโพรงป่า ในพื้นที่อำเภอห้วยคต จังหวัดอุทัยธานี การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปริมาณและวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้แบบสัมภาษณ์ ในการเก็บรวบรวมข้อมูลจากกลุ่มประชากร คือ เกษตรกรผู้เลี้ยงผึ้งโพรงป่า ในพื้นที่อำเภอห้วยคต จำนวน 60 ราย ด้วยวิธีการสัมภาษณ์เชิงลึก โดยใช้คำถามแบบกึ่งมีโครงสร้าง ที่เป็นคำถามปลายปิด และคำถามปลายเปิด สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ สถิติเชิงพรรณนา อธิบายโดยค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน จำนวนร้อยละ ผลการวิจัยพบว่า การศึกษาเกษตรกรผู้เลี้ยงผึ้งโพรงป่า ส่วนใหญ่เป็นเพศชาย อายุระหว่าง 41-50 ปี การศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนปลายหรือ ปวช. และประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็นหลัก ด้านห่วงโซ่คุณค่า เกษตรกรพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติในการจัดหาพ่อแม่พันธุ์และรังผึ้ง ซึ่งช่วยลดต้นทุนแต่ทำให้ผลผลิตผันแปรตามฤดูกาลและระบบนิเวศ การผลิตอาศัยภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นฐานความรู้หลัก แต่ขาดองค์ความรู้เชิงระบบด้านการจัดการสุขภาพผึ้งและการควบคุมคุณภาพ ผลิตภัณฑ์น้ำผึ้งโพรงป่ามีอัตลักษณ์ท้องถิ่นโดดเด่น แต่เกษตรกรรายย่อยยังขาดการรวมกลุ่ม ทำให้มีอำนาจต่อรองต่ำและต้องพึ่งพ่อค้าคนกลางเป็นหลัก นอกจากนี้ยังพบข้อจำกัดสำคัญด้านโครงสร้างพื้นฐานการจัดการข้อมูล การพัฒนาทักษะบุคลากรอย่างเหมาะสม และการเข้าถึงเทคโนโลยีสมัยใหม่ แนวทางพัฒนาที่สำคัญได้แก่ การส่งเสริมการรวมกลุ่มในรูปแบบวิสาหกิจชุมชน การถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการจัดการฟาร์มและการตลาดสมัยใหม่ การพัฒนามาตรฐานผลิตภัณฑ์และการรับรองจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา รวมถึงการจัดตั้งศูนย์เรียนรู้ชุมชนเพื่อเป็นกลไกถ่ายทอดเทคโนโลยีและบริหารห่วงโซ่คุณค่าร่วมกันอย่างยั่งยืน