วิถีครูบา : แนวคิดและกลไกการพัฒนาสังคมแบบมีส่วนร่วม

บทคัดย่อ

ครูบา เป็นคำกล่าวที่ใช้ในการสื่อถึงพระสงฆ์ที่มีศีลาจารวัตร แบบปฏิบัติอันเป็นที่เคารพนับถือของผู้คนทั่วไป เป็นผู้ที่มีความเสียสละ มุ่งมั่นทั้งในการพัฒนาจิตใจและการพัฒนาสังคม ซึ่งครูบาในล้านนาที่เป็นที่รู้จักกันในวงกว้างจะเป็นครูบาในช่วงยุคสมัยพุทธศตวรรษที่ 24 ในที่นี้หมายความถึง ครูบาศรีวิชัย ครูบาขาวปี และครูบาวงศ์ ซึ่งครูบาทั้งสามรูปนี้นับได้ว่าเป็นครูบาที่มีชื่อเสียงและเป็นที่รู้จักของคนทั่วไป

          วิถีครูบา เป็นคำกล่าวที่แสดงให้เห็นถึงวัตรปฏิบัติที่มีการปฏิบัติโดยครูบาดังกล่าวและได้รับการสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน โดยส่วนใหญ่แล้ว ผู้คนในสังคมล้านนาจะรู้จักวิถีครูบาในแง่ของการพัฒนาสังคมมากกว่า โดยเฉพาะครูบาศรีวิชัย ที่นับได้ว่าเป็นพระนักพัฒนาอย่างแท้จริง การพัฒนาสังคมของครูบาศรีวิชัยจะมุ่งเน้นที่การสร้างการมีส่วนร่วมของคนในชุมชนและผู้ที่เกี่ยวข้องซึ่งมีทั้งพ่อค้าคหบดี ข้าราชการ เจ้าหน้าที่รัฐ เป็นต้น ซึ่งในปัจจุบัน วิถีครูบาได้ถูกนำมาประยุกต์ใช้เป็นกลไกในการพัฒนาสังคม ผ่านโครงการ “วิถีครูบา งานหน้าหมู่” โดยองค์การบริหารส่วนจังหวัดลำพูน เป็นผู้ที่นำวิถีครูบามาประยุกต์ใช้ ซึ่งการพัฒนาสังคมตามหลักวิถีครูบานั้นมีจุดเริ่มต้นจากกระบวนการสร้างการเรียนรู้หลักวิถีครูบา เมื่อกระบวนการสร้างการเรียนรู้เกิดขึ้น สิ่งที่ตามมาคือกระบวนการสร้างการมีส่วนร่วม 4 ด้าน ได้แก่ 1) ร่วมวางแผน เพื่อเสนอความต้องการ/ปัญหา และสรุปเป็นโครงการ 2) ร่วมดำเนินการ คือการร่วมแรง ร่วมใจ ร่วมทุน ช่วยเหลือซึ่งกันและกันในการทำงานภายใต้การบริหารจัดการของครูบา 3) ร่วมติดตามประเมินผล เป็นการร่วมกันของทั้งชุมชนและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการร่วมกันตรวจสอบผลการดำเนินการว่าเป็นไปตามที่คาดหวังหรือไม่ และ 4) ร่วมใช้และรับผลประโยชน์ เป็นการร่วมกันใช้ประโยชน์อันเกิดขึ้นจากโครงการต่างๆ รวมทั้งการร่วมกันดูแลรักษา ซึ่งหากชุมชนสามารถที่จะดำเนินการตามกระบวนการมีส่วนร่วมดังกล่าวได้อย่างสมบูรณ์แบบ ก็จะนำไปสู่การพัฒนาสังคมโดยใช้หลักวิถีครูบาในการพัฒนาสังคมแบบมีส่วนร่วมได้อย่างยั่งยืน ภายใต้คำกล่าวที่ว่า “ร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมตรวจสอบ ร่วมใช้ประโยชน์ และร่วมดูแลรักษา”