การปรับปรน จากหุ่นกระบอกภาคกลางมาสู่หุ่นกระบอกภาคอีสาน กรณีศึกษา คณะรอดศิรินิลศิลป์ และคณะเพชรหนองเรือ

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการปรับปรน การแสดงหุ่นกระบอกจากภาคกลางสู่ภาคอีสาน งานวิจัยชิ้นนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเลือกศึกษาเฉพาะ กรณีศึกษา     คณะรอดศิรินิลศิลป์ และคณะเพชรหนองเรือ ด้วยวิธีการศึกษา ค้นคว้าจากเอกสารตำราและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง การเก็บข้อมูลภาคสนามจากการสัมภาษณ์ จากผู้เชี่ยวชาญในด้านการแสดงหุ่นกระบอก ดังนั้นเพื่อนำไปสู่การวิเคราะห์ข้อมูลและสรุปผลการวิจัย

          ผลการวิจัยพบว่า 1) คณะเพชรหนองเรือได้ปรับเรื่องที่คณะรอดศิรินิลศิลป์ใช้แสดงจากวรรณคดีไทยมาเป็นนิทานพื้นบ้านภาคอีสาน และมีการขัดเกลาเนื้อเรื่องจากละครในมาเป็นละครพื้นบ้านที่สร้างความสนุกนานในการแสดง 2) คณะเพชรหนองเรือได้มีการประยุกต์ใช้วัสดุที่มีอยู่ในปัจจุบันมาพัฒนาเป็นตัวหุ่น เช่น ท่อ PVC เป็นต้น 3) คณะเพชรหนองเรือได้ผ่อนปรนจากเครื่องแต่งกายหุ่นกระบอกภาคกลางมาแต่งกายอย่างเรียบง่ายตามแบบชุดหมอลำเรื่องของชาวอีสานให้เข้ากับวิถีชีวิตของคนอีสาน 4) คณะเพชรหนองเรือได้นำเอาเครื่องดนตรีทางตะวันตกมาผสมผสานร่วมในการบรรเลงประกอบการแสดงหุ่นกระบอกซึ่งเป็นที่นิยมของชาวอีสาน  5) คณะเพชรหนองเรือได้นำเอาวิถีชีวิตของชาวอีสานมาใส่ผสมผสาน โดยการใช้อุปกรณ์ที่หาได้ง่าย มีความเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของมนุษย์ในบริบทร่วมสมัย เช่น โทรศัพท์มือถือ เป็นต้น  6) คณะเพชรหนองเรือได้ปรับเปลี่ยนเวทีให้เรียบง่ายโดยการสร้างโรงหุ่นที่มีความคล้ายกับเวทีหมอลำ และฉากป้ายไวนิล 7) คณะเพชรหนองเรือได้มีการประยุกต์วิธีการเชิดให้คล้ายคลึงกับการเคลื่อนไหวร่างกายของมนุษย์มากกว่าท่าทางนาฏศิลป์

          สรุปได้ว่า การปรับปรนจากหุ่นกระบอกภาคกลางมาสู่หุ่นกระบอกภาคอีสานจากคณะรอดศิรินิลศิลป์มาสู่คณะเพชรหนองเรือนั้น แสดงให้เห็นถึงการปรับปรนรูปแบบการนำเสนอจากศิลปะจากราชสำนัก (Court Arts) มาสู่ความเป็นพื้นบ้าน (Folk Arts) โดยมีการปรับตัวให้เข้ากับวิถีชีวิตชาวอีสาน รวมถึงมีการผสมผสาน สร้างสรรค์สิ่งใหม่ ๆ จนอาจเรียกได้ว่าเป็นงานศิลปะแบบปรับปรุง (Applied Arts) การแสดงของคณะเพชรหนองเรือยังสะท้อนให้เห็นถึงความเป็นอีสานที่มีความเรียบง่าย สนุกสนาน และพร้อมที่จะเปิดรับกับวัฒนธรรมใหม่ ๆ อยู่เสมอ จึงทำให้คณะเพชรหนองเรือยังคงดำรงอยู่ได้จากการแสดงหุ่นกระบอกอีสานจนถึงปัจจุบัน