หมอลำพื้น

บทคัดย่อ

วิจัยเรื่อง หมอลำพื้น  มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมาของหมอลำพื้น คำร้อง และทำนอง โดยใช้วิธีศึกษาจากเอกสารและภาคสนามด้วยการสังเกตและสัมภาษณ์จากหมอลำ ผู้รู้  นักดนตรี และผู้ชม  นำเสนอผลการศึกษาวิจัยด้วยวิธีการพรรณนาวิเคราะห์  ผลการศึกษาปรากฏดังนี้

ด้านประวัติความเป็นมาของหมอลำพื้นพบว่า หมอลำพื้นสามารถแบ่งได้เป็น ยุคดั้งเดิม (ช่วงก่อกำเนิด) การแสดงหมอลำพื้นสมัยนั้น จะเริ่มตั้งแต่สามทุ่มเป็นต้นไปจนถึงเช้า เวทีการแสดงมีแค่เสื่อผืนเดียวปูลำกับพื้น คนดูก็นั่งเสื่อเหมือนกัน ไม่มีอุปกรณ์ไฟฟ้าช่วยขยายเสียง มีเพียงแสงไฟจาก “ขี้กะบองหรือขี้ใต้” ก่อนจะขึ้นแสดงต้องมีการไหว้ครูบาอาจารย์เสียก่อน เพื่อเป็นการบอกกล่าวบูชาครูผู้สั่งสอน และเพื่อนบอกกล่าวสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่อยู่บริเวณนั้นด้วย เพื่อความเป็นสิริมงคลในการแสดง จุดประสงค์หลักก็เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับตนเองก่อนขึ้นแสดง หลังจากที่ไหว้ครูเสร็จแล้วก็เริ่มแสดง ยุคดั้งเดิม (ระยะหลัง) การแสดงจะเริ่มตั้งแต่สามทุ่มเป็นต้นไปจนถึงเช้า ก่อนการแสดงจะมีพิธีกรรมไหว้ครูอยู่หลังเวทีเช่นเดียวกับสมัยก่อน หลังจากที่ไหว้ครูเสร็จก็เริ่มแสดง ยุคปัจจุบัน การแสดงจะเริ่มตั้งแต่สามทุ่มเป็นต้นไปจนถึงเช้า จะเห็นได้ว่าในยุคนี้จะมีการนำบทเพลงมาร้องประกอบการลำของหมอลำ

ด้านคำร้องและทำนองหมอลำพื้น ทำนองของหมอลำพื้นจะเป็นทำนองที่ฟังแล้วสบายไพเราะ มีแคนเป่าประกอบ มีเสียงสูงและเสียงต่ำบ้างในการบรรยายกลอนแต่ตอนลงท้ายก็ลงเหมือนเสียงที่ขึ้นต้น การเอื้อน  เป็นเอื้อนที่ลากยาว ส่วนมากจะไม่เอื้อนจะเก็บเอาคำจากกลอนลำ เพราะกลอนลำพื้นคำจะมากและต้องเก็บให้หมดทุกคำ จึงต้องลำต่อกันไม่หยุดการหายใจ  เนื่องจากกลอนลำต่อกันยาวมาก การหายใจแต่ละครั้งจึงไม่เต็มปอด จึงใช้การย้ำคำเพื่อพักการหายใจแล้วค่อยลำต่อไป การออกเสียงพยัญชนะ การเก็บคำแต่ละคำในกลอนลำถึงแม้คำจะมากแต่ต้องออกเสียงให้เต็มและชัดเจนของพยัญชนะทุกคำ หรืออาจจะใส่การเอื้อนได้บ้าง