ดนตรีประกอบพิธีกรรมเลี้ยงหอเจ้าเฮือนสามพระองค์

บทคัดย่อ

งานวิจัยเรื่องดนตรีประกอบพิธีกรรมเลี้ยงหอเจ้าเฮือนสามพระองค์ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทของดนตรีในพิธีกรรมเลี้ยงหอเจ้าเฮือนสามพระองค์ และเพื่อวิเคราะห์ลักษณะทางดนตรีในพิธีกรรมเลี้ยงหอเจ้าเฮือนสามพระองค์ ผลการศึกษาพบว่า บทบาทของดนตรีในพิธีกรรมเลี้ยงหอเจ้าเฮือนสามพระองค์ มีทั้งหมด 7 ด้าน ได้แก่ 1) ด้านความเชื่อ 2) ด้านการใช้เป็นวงประโคม 3) ด้านสื่อกลางระหว่างการสื่อสารกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ 4) ด้านการสร้างอารมณ์และความรู้สึกร่วมในการประกอบพิธีกรรม   5) ด้านเอกลักษณ์วัฒนธรรมท้องถิ่น 6) ด้านการอนุรักษ์ประเพณีและวัฒนธรรม และ7) ด้านสัญญาณ โดยพิธีกรรมเลี้ยงหอเจ้าเฮือนสามพระองค์จะจัดขึ้นในเดือน 6 ทางจันทรคติของทุกปีก่อนฤดูเพาะปลูก ซึ่งเครื่องดนตรีประกอบพิธีกรรม ได้แก่ แคน และฆ้อง ถือเป็นเครื่องดนตรีที่มีบทบาทสำคัญต่อการประกอบพิธีกรรม ทำนองแคนประกอบพิธีกรรมประกอบด้วยลายดนตรีพื้นบ้านทั้งหมด 13 ลาย เช่น ลายเลาะบ้านยาวใหญ่ ลายศรีโคตรบูรณ์ และลายลำเพลิน ช่วงเสียงของแคนมีช่วงเสียงจากลาต่ำไป จนถึงลาสูง บรรเลงอยู่ใน 3 กลุ่มเสียง คือ กลุ่มเสียงทางใหญ่ กลุ่มเสียงทางน้อย และกลุ่มเสียงทางเซ  โดยบทเพลงบรรเลงอยู่ในอัตราจังหวะสองธรรมดา  ซึ่งทำนองฆ้องบรรเลงอย่างสม่ำเสมอทุกห้องเพลง คล้ายกับจังหวะเคาะ โดยลายแคนประกอบพิธีกรรม ฯ ชุดที่ 1 ประกอบด้วยชีพจรจังหวะทั้งหมด 8 กลุ่ม ซึ่งกลุ่มที่ 3 เป็นชีพจรจังหวะหลักในการบรรเลง และมีทิศทางลงมากที่สุด ลายแคนประกอบพิธีกรรม ฯ ชุดที่ 2 ประกอบด้วยชีพจรจังหวะทั้งหมด 25 กลุ่ม ซึ่งกลุ่มที่ 4 เป็นชีพจรจังหวะหลักในการบรรเลง และมีทิศทางคงที่มากที่สุด โดยการบรรเลงชีพจรจังหวะของทำนองแคนมีการบรรเลงโน้ตบ่อยครั้งกว่าทำนองฆ้อง ซึ่งความถี่ของตัวโน้ตในการบรรเลงทำนองฆ้องสม่ำเสมอทุกห้องเพลง และสีสันของบทเพลงที่พบในดนตรีประกอบพิธีกรรมเลี้ยงหอเจ้าเฮือนสามพระองค์ มีสีสันในการสร้างอารมณ์ให้สอดคล้องกับการประกอบพิธีกรรม ตั้งแต่สร้างความเข้มขลัง ความศักดิ์สิทธิ์ไปจนถึงสร้างความสนุกสนานให้กับพิธีกรรม