การศึกษาเชิงเปรียบเทียบหลักอหิงสาในพระพุทธศาสนาเถรวาทกับศาสนาเชน

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้ ศึกษาเชิงเปรียบเทียบหลักอหิงสาในพระพุทธศาสนาเถรวาทกับศาสนาเชน โดยหลักอหิงสาในพระพุทธศาสนาเถรวาท คือ การไม่เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น เป็นธรรมของสัตบุรุษ  ความไม่เบียดเบียนกันเป็นสุขในโลกมี 3 คือ ไม่เบียดเบียนทางกาย วาจาและใจ ตัดสินที่เจตนา หลักธรรมที่เกื้อกูลอหิงสา คือ เมตตา กรุณา อโทสะ อัพยาบาทและสัปปุริสธรรม 7 การประยุกต์ใช้หลักอหิสา สามารถทำได้ในระดับศีล เป็นจริยธรรมขั้นพื้นฐานและในรูปแบบมัชฌิมาปฏิปทาในการดำเนินชีวิต
หลักอหิงสาในศาสนาเชน คือ งดเว้นทำร้ายสิ่งมีชีวิตแม้เล็กที่สุด เพราะสิ่งเหล่านี้มีวิญญาณและเป็นการปฏิบัติต่อทุกสรรพสิ่งในบริบทของชีวิต อหิงสาเป็นบรมธรรมเป็นคำสอนสำคัญที่สุดในคำสอนทั้งหมด มี 3 คือ ไม่เบียดเบียนทางกาย ทางวาจา และทางใจ ตัดสินที่เจตนา และมีหลักธรรมที่เกื้อกูลต่ออหิงสาได้แก่ ทยา ความรัก การเอาใจเขาใส่ใจเรามีเมตตาเพื่อการดำเนินชีวิตและสังคม
แนวคิดอหิงสาในพระพุทธศาสนาเถรวาทกับศาสนาเชน ในประเด็นเหมือนกัน คือ ด้านความหมายประเภท เกณฑ์ตัดสิน หลักธรรมที่เกื้อกูลและการประยุกต์ใช้หลักอหิงสา ส่วนในประเด็นที่แตกต่างกัน คือ ด้านความสำคัญของอหิงสา พระพุทธศาสนาเถรวาทมองว่าเป็นสัตตบุรุษธรรมและเป็นส่วนหนึ่งของมรรคมีองค์ 8 ถือหลักความคิดเป็นสำคัญ แต่ศาสนาเชนมองว่า อหิงสาเป็นบรมธรรม คือ ธรรมใหญ่สุดของคำสอน โดยยกย่องการปฏิบัติแบบอัตตกิลมถานุโยค แต่พุทธศาสนาเถรวาทต้องประกอบไปด้วยปัญญาและดำเนินการด้วยหลักมัชฌิมาปฏิปทา ส่วนหลักการใหญ่ ๆ แล้วพระพุทธศาสนากับศาสนาเชน มีหลักการที่มีความสอดคล้องกันอยู่