นิราศสุนทรภู่ : ภาพสะท้อนวิถีชีวิตชุมชนในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น

บทคัดย่อ

พระสุนทรโวหาร (ภู่) หรือสุนทรภู่ เป็นกวีในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีผลงานร้อยกรองหลากหลายประเภทไม่ว่าจะเป็นนิทานคำกลอน บทละคร บทเสภา กลอนเพลงยาว กลอนสุภาษิต และนิราศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งนิราศ กล่าวได้ว่า เป็นผลงานประเภทหนึ่งที่สร้างชื่อเสียงให้กับสุนทรภู่เป็นอย่างมาก สุนทรภู่ประพันธ์นิราศทั้งหมด 9 เรื่อง ได้แก่ นิราศเมืองแกลง นิราศพระบาท นิราศอิเหนา นิราศภูเขาทอง นิราศสุพรรณ นิราศวัดเจ้าฟ้า นิราศพระประธม นิราศเมืองเพชร และรำพันพิลาป โดยส่วนใหญ่นิราศของสุนทรภู่จะมีลักษณะของการจากนางอันเป็นที่รักเพื่อเดินทางไปยังสถานที่ต่าง ๆ ซึ่งอยู่ในบริเวณภาคกลางของประเทศไทย ซึ่งลักษณะเฉพาะของนิราศสุนทรภู่จะมีการพรรณนาถึงชื่อสถานที่ ลักษณะทางภูมิประเทศ พืชพันธุ์ไม้ สัตว์นานาชนิด ตลอดจนวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนที่สุนทรภู่เดินทางไปพบเจอ บทความนี้จึงมุ่งเสนอภาพสะท้อนวิถีชีวิตชุมชน ธรรมชาติ สังคม วัฒนธรรม และความเป็นอยู่ของคนไทยในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นที่ปรากฏในนิราศสุนทรภู่ โดยศึกษาจำแนกตามลักษณะทางภูมิศาสตร์