แนวทางการนำหลักปฏิสัมภิทามาใช้ในการอธิบายธรรมะ

บทคัดย่อ

               บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์  เพื่อศึกษาปฏิสัมภิทาในวิภัตติสูตร,  เพื่อวิเคราะห์การนำหลักปฏิสัมภิทามาใช้ในการอธิบายธรรมะ  โดยมีขอบเขตในการศึกษาด้วยเอกสารปฐมภูมิจากพระไตรปิฎกและข้อมูลทุติยภูมิจากเอกสารอื่นๆ

              ผลการศึกษาพบว่า  1) วิภัตติสูตรว่าด้วยการจำแนกปฏิสัมภิทา   กล่าวถึงพระสารีบุตรท่านอุปสมบทได้กึ่งเดือนได้ทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา 4 มีความรู้อันถึงความแตกฉานในอรรถซึ่งสามารถทำการพิจารณาการให้แจ่มแจ้งและการกำหนดประเภทแห่งอรรถ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทา  ความรู้อันถึงความแตกฉานในธรรมซึ่งสามารถทำการพิจารณาการให้แจ่มแจ้งและการกำหนดประเภทแห่งธรรมได้ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทา  ความรู้อันถึงความแตกฉานในการกล่าวนิรุตติซึ่งสามารถทำการพิจารณาการให้แจ่มแจ้งและการกำหนดประเภทแห่งนิรุตติได้ ชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทา  ความรู้อันถึงความแตกฉานในปฏิภาณซึ่งสามารถทำการพิจารณาการให้แจ่มแจ้งและการกำหนดประเภทแห่งปฏิภาณ ชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทา

              2) แนวทางการนำหลักปฏิสัมภิทามาใช้ในการอธิบายธรรมะ  โดยพิจารณาความสัมพันธ์ของปฏิสัมภิทา 4  ได้ดังนี้  1) อัตถปฏิสัมภิทาญาณ  = ความเข้าใจผล  ความหมายของธรรมะ  2) ธัมมปฏิสัมภิทาญาณ = ความเข้าใจเหตุ  หัวข้อธรรมะ  3) นิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ = เข้าใจภาษา เพื่อถ่ายทอดความเข้าใจผลและความเข้าใจเหตุ  4) ปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณ = ความคล่องแคล่วว่องไว ใช้ความเข้าใจภาษา เพื่อถ่ายทอดความเข้าใจผลและความเข้าใจเหตุ  สรุปเป็นการฝึกความชำนาญการใช้วิธีการสื่อสารด้วยภาษา ถ่ายทอดความเข้าใจผลและความเข้าใจเหตุให้เข้าใจถูกต้องอย่างชัดเจนแจ่มแจ้ง