อคติ 4 : หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในตำราฉันท์วรรณพฤติ พระนิพนธ์สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส (พระองค์เจ้าวาสุกรี) สมเด็จพระสังฆราช พระองค์ที่ 7
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
อคติ 4 ประการ เหตุให้เกิดจิตอคติทุจริต ประกอบด้วยฉันทาคติ มีจิตรักใคร่ย่อมถูกชักนำให้เห็นผิด โทสาคติ มีจิตกอปรด้วยความโกรธ ลุแก่ความโกรธ ปรากฏลักษณะมีพิรุธให้ประจักษ์ มิได้มั่นคงซื่อตรง โมหาคติ มีจิตกอปรด้วยความหลง ไม่รอบคอบรีบพิพากษาตัดสิน ภยาคติ มีจิตกอปรด้วยความกลัว ปราศจากความเที่ยงธรรม ไร้สัจจวาจา ฉะนั้น ผู้เป็นอำมาตย์ที่มีหน้าที่วินิจฉัยตัดสินพึงระวังตนให้ดำรงอยู่ด้วยความเที่ยงธรรม อคติ 4 ประการนี้ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส (พระองค์เจ้าวาสุกรี) ทรงพระนิพนธ์ไว้ในสวาคตาฉันท์ แปลจากคัมภีร์วุตโตทัยซึ่งระบุฉันท์วรรณพฤติ 83 ชนิด แต่พระองค์ทรงแสดงแบบของฉันท์วรรณพฤติไว้ 50 ชนิด เนื้อเรื่องในการแต่งฉันท์นั้นทรงนำหลักธรรมทางพระพุทธศาสนามาทรงพระนิพนธ์ ตามพระบรมราชโองการพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่โปรดเกล้าฯ ให้กรมหมื่นไกรสรวิชิตกราบอาราธนาให้ทรงพระนิพนธ์ ฉันท์วรรณพฤตินี้จารึกบนแผ่นศิลาติดไว้ที่เสาพระระเบียงพระอุโบสถชั้นใน วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ราชวรมหาวิหาร
Article Details
ต้นฉบับที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร มจร พุทธโสธรปริทรรศน์ วิทยาลัยสงฆ์พุทธโสธร มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ถือเป็นกรรมสิทธิ์ของวิทยาลัยสงฆ์พุทธโสธร มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ห้ามนำข้อความทั้งหมดหรือบางส่วนไปพิมพ์ซ้ำ เว้นเสีย แต่ว่าจะได้รับอนุญาตจากวิทยาลัยฯ เป็นลายลักษณ์อักษร และเพื่อให้เป็นไปตามกฎหมายลิขสิทธิ์ ผู้เขียนทุกท่านต้องลงลายมือชื่อในแบบฟอร์มใบมอบลิขสิทธิ์ บทความให้แก่วารสาร พร้อมกับบทความต้นฉบับที่ได้แก้ไขครั้งสุดท้าย นอกจากนี้ ผู้เขียนทุกท่านต้องยืนยันว่าบทความต้นฉบับที่ส่งมาตีพิมพ์นั้น ได้ส่งมาตีพิมพ์เฉพาะในวารสาร มจร พุทธโสธรปริทรรศน์ เพียงแห่งเดียวเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
แก้ว ชิดตะขบ. (2546). อธิบายวิชาธรรม. กรุงเทพฯ: การศาสนา.
จันทบุรีนฤนาถ, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ. (2513). ปทานุกรมบาลี ไทย อังกฤษ สันสกฤต. กรุงเทพฯ: ศิว พร.
ญาดา อรุณเวช. (2539). “พัฒนาการของฉันท์ในวรรณกรรมคำฉันท์”. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธงชัย สุมนจักร. (2538). ประมวลฉันทลักษณ์. กรุงเทพฯ: การศาสนา.
น้อมนิจ วงศ์สุทธิธรรม. (2543). วรรณกรรมกรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส. (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
ประคอง นิมมานเหมินท์. (2533). “ฉันท์วรรณพฤติและมาตราพฤติ: วรรณคดีคำสอนในรูปตำราฉันท์”. 200 ปี กวีแก้ว : กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
_______. “ฉันท์”. (2542). สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคกลาง เล่ม 4. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสารานุกรม วัฒนธรรมไทย ธนาคารไทยพาณิชย์.
พระอัคควังสเถระ. (2545). สัททนีติสุตตมาลา. นครปฐม: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยา เขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส นครปฐม.
พันตรี ป. หลงสมบุญ (นามแฝง). (2540). พจนานุกรม มคธ-ไทย. กรุงเทพฯ: อาทรการพิมพ์.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2532). อรรถกถาภาษาบาลี ฉบับมหาจุฬาอฏฺกถา. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลง กรณราชวิทยาลัย.
_______. (2535). พระไตรปิฎกภาษาบาลี. ฉบับมหาจุฬาเตปิฏกํ 2500. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราช วิทยาลัย.
_______. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณ ราชวิทยาลัย.
มหามกุฏราชวิทยาลัย. (2536). มงฺคลตฺถทีปนี ปโม ภาโค. (พิมพ์ครั้งที่ 12). กรุงเทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย.
มารศรี ศุภวิไล. (2528). “การศึกษาวิเคราะห์คำประพันธ์ประเภทฉันท์สมัยอยุธยา”. วิทยานิพนธ์อักษร ศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย : จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน.
สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ. (2523). 200 ปี สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิต ชิโนรส. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง กรุ๊พ.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 30). กรุงเทพฯ: ผลิธัมม์.
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส. (2544). “ตำราฉันท์วรรณพฤติ”. ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน. (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
Malalasekera, G.P. (1958). The Pali Literature of Ceylon. Columbo: M.D. Gunasena & Co.Ltd.
