การสังเคราะห์ตัวชี้วัดคุณภาพแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรแบบองค์รวม:  การเชื่อมโยงกรอบแนวคิดเศรษฐกิจชีวภาพหมุนเวียนสีเขียว (BCG Economy) เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) และปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง (SEP)

รัศมี อิสลาม; ชิสา เจิมวรายุกร; พิศาล แก้วอยู่; ฐิตาภา บำรุงศิลป์

ผู้แต่ง

รัศมี อิสลาม คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม
ชิสา เจิมวรายุกร คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม
พิศาล แก้วอยู่ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม https://orcid.org/0009-0000-2831-2151
ฐิตาภา บำรุงศิลป์ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม

คำสำคัญ:

การท่องเที่ยวเชิงเกษตร, เศรษฐกิจชีวภาพหมุนเวียนสีเขียว, เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน, ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง , การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) รวบรวม วิเคราะห์ และสังเคราะห์ตัวชี้วัดมาตรฐานคุณภาพแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรจากวรรณกรรมวิชาการทั้งในและต่างประเทศอย่างเป็นระบบ และ (2) เพื่อวิเคราะห์การจัดหมวดหมู่และทำ Mapping อธิบายความเชื่อมโยงของตัวชี้วัดเข้ากับกรอบแนวคิดเศรษฐกิจชีวภาพหมุนเวียนสีเขียว (BCG Economy), เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) และปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง (SEP) (3) เพื่อพัฒนาตัวชี้วัดมาตรฐานคุณภาพแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรแบบองค์รวมบูรณาการกรอบแนวคิดเศรษฐกิจชีวภาพหมุนเวียนสีเขียว (BCG Economy) เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) และปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง (SEP) โดยใช้แนวทางการทบทวนวรรณกรรมเชิงระบบ (Systematic Review) ตามเกณฑ์ PRISMA การค้นคว้าดำเนินการในฐานข้อมูล Scopus, Web of Science, Google Scholar และ ThaiJO ครอบคลุมช่วงปี ค.ศ. 2000–2024 หลังการคัดกรองตามเกณฑ์ inclusion/exclusion ได้เอกสารที่เหมาะสมจำนวน 100 เรื่อง เพื่อนำมาวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและเชิงธีม

ผลการวิจัยพบว่า ตัวชี้วัดมาตรฐานคุณภาพสามารถจัดกลุ่มได้เป็น 4 ด้านหลัก ได้แก่ (1) การบริหารจัดการ (Management) (2) การรองรับ (Carrying Capacity) (3) การให้บริการ (Service Quality) และ (4) การดึงดูดใจ (Attractiveness) โดยตัวชี้วัดที่ปรากฏซ้ำมากที่สุด ได้แก่ การมีส่วนร่วมของชุมชน การจัดการสิ่งแวดล้อมและของเสีย และความแท้จริงของประสบการณ์ท่องเที่ยว ทั้งนี้ การวิเคราะห์ Mapping ชี้ว่าตัวชี้วัดดังกล่าวสามารถเชื่อมโยงกับ Bio-Circular-Green Economy (เช่น การใช้เกษตรอินทรีย์ การจัดการของเสีย และการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม), SDGs (เป้าหมายที่ 8, 11, 12 และ 15) และ SEP (หลักพอประมาณ มีเหตุผล และภูมิคุ้มกัน) ได้อย่างเป็นระบบ

โดยผลการวิจัยมีนัยสำคัญในการพัฒนากรอบการประเมินมาตรฐานคุณภาพแหล่ง ท่องเที่ยวเชิงเกษตรแบบองค์รวม ซึ่งบูรณาการแนวคิดเชิงทฤษฎีระดับสากลเข้ากับบริบทประเทศไทย โดยสามารถนำไปใช้เป็นแนวทางเชิงนโยบายในการกำหนด มาตรฐานระดับชาติ เป็นเครื่องมือสำหรับชุมชนและผู้ประกอบการในการยกระดับคุณภาพแหล่งท่องเที่ยวสู่ความยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

ปรีชา เกษมสุข. (2561). เศรษฐกิจพอเพียงกับการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชน. วารสารเศรษฐศาสตร์และสังคม, 40(1), 89–110.

ศุภชัย วงศ์ศรี และ วีระศักดิ์ ชาญชัย. (2564). การประยุกต์ใช้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงต่อการฟื้นฟูการท่องเที่ยวหลังโควิด-19. วารสารการพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 9(2), 45–60.

สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ. (2563). รายงานการดำเนินงานโครงการโคก หนอง นา โมเดล. สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ. https://www.rdpb.go.th

Asker, S., Boronyak, L., Carrard, N., & Paddon, M. (2010). Effective community-based tourism: A best practice manual. Sustainable Tourism Cooperative Research Centre.

Barbieri, C. (2013). Assessing the sustainability of agritourism in the US: A comparison between agritourism and other farm entrepreneurial ventures. Journal of Sustainable Tourism, 21(2), 252–270. https://doi.org/10.1080/09669582.2012.685174

Barbieri, C., & Mahoney, E. (2009). Why is diversification an attractive farm adjustment strategy? Insights from Texas farmers and ranchers. Journal of Rural Studies, 25(1), 58–66. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2008.06.001

Barbieri, C., & Mshenga, P. (2008). The role of the firm and owner characteristics on the performance of agritourism farms. Sociologia Ruralis, 48(2), 166–183. https://doi.org/10.1111/j.1467-9523.2008.00450.x

Blackstock, K. (2005). A critical look at community-based tourism. Community Development Journal, 40(1), 39–49. https://doi.org/10.1093/cdj/bsi005

Carpio, C. E., Wohlgenant, M. K., & Boonsaeng, T. (2008). The demand for agritourism in the United States. Journal of Agricultural and Resource Economics, 33(2), 254–269.

Chandralal, L. (2010). Impacts of tourism and community attitudes towards tourism: A case study in Sri Lanka. South Asian Journal of Tourism and Heritage, 3(2), 41–49.

Flanigan, S., Blackstock, K., & Hunter, C. (2014). Agritourism from the perspective of providers and visitors: A typology-based study. Tourism Management, 40, 394–405. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2013.07.004

Gao, J., Barbieri, C., & Valdivia, C. (2014). Agricultural landscape preferences: Implications for agritourism development. Journal of Travel Research, 53(3), 366–379. https://doi.org/10.1177/0047287513496471

Giampiccoli, A., & Saayman, M. (2014). A conceptualisation of community-based tourism: An African perspective. South African Geographical Journal, 96(1), 1–15. https://doi.org/10.1080/03736245.2014.896281

Goodwin, H., & Santilli, R. (2009). Community-based tourism: A success? ICRT Occasional Paper No. 11.

Gössling, S., & Hall, C. M. (2019). Sustainable tourism and the Sustainable Development Goals. In J. Saarinen (Ed.), Tourism and sustainable development goals: Research on sustainable tourism geographies (pp. 17–30). Routledge.

Gössling, S., Hansson, C. B., Horstmeier, O., & Saggel, S. (2002). Ecological footprint analysis as a tool to assess tourism sustainability. Ecological Economics, 43(2–3), 199–211. https://doi.org/10.1016/S0921-8009(02)00211-2

Hall, C. M. (2019). Constructing sustainable tourism development: The 2030 agenda and the managerial ecology of sustainable tourism. Journal of Sustainable Tourism, 27(7), 1044–1060. https://doi.org/10.1080/09669582.2018.1560456

Juvan, E., Ring, A., & Dolnicar, S. (2017). Tourist acceptance of restrictive measures in protected areas. Journal of Sustainable Tourism, 25(11), 1631–1646. https://doi.org/10.1080/09669582.2017.129165

Kaurav, R. P. S., Kaur, J., & Singh, K. (2013). Rural tourism: Impact study – An integrated way of development of tourism for India. In R. K. Miryala (Ed.), Changing paradigms of rural management (pp. 313–320). Zenon Academic Publishing.

Koutsouris, A., Gidarakou, I., & Kokkosis, C. (2014). Rural tourism and agri-food products: Identifying linkages. Journal of Rural Studies, 34, 26–36. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2013.12.002

Lane, B., & Kastenholz, E. (2015). Rural tourism: The evolution of practice and research approaches. Journal of Sustainable Tourism, 23(8–9), 1133–1156. https://doi.org/10.1080/09669582.2015.1083997

McGehee, N. G., & Kim, K. (2004). Motivation for agri-tourism entrepreneurship. Journal of Travel Research, 43(2), 161–170. https://doi.org/10.1177/0047287504268245

Murphy, P. E. (1985). Tourism: A community approach. Routledge.

National Economic and Social Development Council (NESDC). (2021). BCG model driving Thailand’s sustainable development. NESDC.

Nickerson, N. P., Black, R. J., & McCool, S. F. (2001). Agritourism: Motivations behind farm/ranch business diversification. Journal of Travel Research, 40(1), 19–26. https://doi.org/10.1177/004728750104000104

Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2018). OECD tourism trends and policies 2018. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/tour-2018-en

Phillip, S., Hunter, C., & Blackstock, K. (2010). A typology for defining agritourism. Tourism Management, 31(6), 754–758. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2009.08.001

United Nations Development Programme (UNDP). (2007). Thailand human development report 2007: Sufficiency economy and human development. UNDP. https://hdr.undp.org/system/files/documents/thailand2007en.pdf

United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. United Nations. https://sdgs.un.org/2030agenda

World Tourism Organization. (2004). Indicators of sustainable development for tourism destinations: A guidebook. World Tourism Organization. https://www.e-unwto.org/doi/book/10.18111/9789284407262

World Tourism Organization. (2017). Tourism for sustainable development in the 2030 agenda. UNWTO. https://www.unwto.org/global/publication/tourism-and-sustainable-development-goals-journey-2030