จากผลลัพธ์การเรียนรู้สู่การประเมิน : โมเดลการวัดและประเมินทักษะการแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์ในผู้เรียนระดับอุดมศึกษา

เมทินี ทนงกิจ; สิริรัตน์ จรรยารัตน์; ทิพวรรณ เดชสงค์; สราวุฒิ ตรีศรี; พัชรี ปรีดาสุริยะชัย

ผู้แต่ง

เมทินี ทนงกิจ อาจารย์ ดร. ประจำสาขาวิชาสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ ภาควิชาศิลปวิทยาศาสตร์ สำนักนวัตกรรมการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
สิริรัตน์ จรรยารัตน์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ประจำสาขาวิชาสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ ภาควิชาศิลปวิทยาศาสตร์ สำนักนวัตกรรมการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
ทิพวรรณ เดชสงค์ อาจารย์ ดร. ประจำสาขาวิชาสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ ภาควิชาศิลปวิทยาศาสตร์ สำนักนวัตกรรมการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
สราวุฒิ ตรีศรี อาจารย์ ดร. ประจำสาขาวิชาสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ ภาควิชาศิลปวิทยาศาสตร์ สำนักนวัตกรรมการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
พัชรี ปรีดาสุริยะชัย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ประจำสาขาวิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ภาควิชาศิลปวิทยาศาสตร์ สำนักนวัตกรรมการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

คำสำคัญ:

ทักษะการแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์, โมเดลการวัดและประเมินผล, ผลลัพธ์การเรียนรู้, การประเมิน, อุดมศึกษา

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอโมเดลการประเมินทักษะการแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์แบบบูรณาการสำหรับผู้เรียนระดับอุดมศึกษา โดยเฉพาะในบริบทของรายวิชาศึกษาทั่วไปและชั้นเรียนขนาดใหญ่ โดยทักษะการแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์เป็นจรณทักษะที่มีลักษณะเป็นกระบวนการและโครงสร้างเชิงพหุมิติ ประกอบด้วยการทำความเข้าใจปัญหา การสร้างแนวคิด การตัดสินใจ และการพัฒนาแนวทางสู่การปฏิบัติ จึงไม่สามารถประเมินได้อย่างครอบคลุมด้วยเครื่องมือเดียวหรือการประเมินผลลัพธ์เพียงอย่างเดียว บทความวิชาการนี้จึงมุ่งเสนอโมเดลที่นำเสนอทำหน้าที่เป็นกลไกการแปลงผลลัพธ์การเรียนรู้สู่การประเมิน โดยเชื่อมโยงองค์ประกอบ 6 ประการ ได้แก่ การกำหนดนิยามของทักษะ การกำหนดตัวชี้วัดเชิงพฤติกรรม การออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ การกำหนดหลักฐานการประเมิน การกำหนดเครื่องมือประเมิน และการใช้ประโยชน์จากผลการประเมิน โมเดลนี้เน้นการประเมินทั้งกระบวนการและผลลัพธ์ ใช้หลักฐานหลายแหล่งที่ตรวจสอบย้อนกลับได้ และนำผลการประเมินไปใช้เพื่อให้ข้อมูลป้อนกลับและพัฒนาผู้เรียนอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้บทความยังนำเสนอความท้าทายในการประยุกต์ใช้โมเดลในบริบทวิชาศึกษาทั่วไปในอุดมศึกษา ได้แก่ การแปลงผลลัพธ์การเรียนรู้สู่พฤติกรรมและหลักฐานการประเมิน ความเที่ยงตรง ความเป็นธรรม ความคงเส้นคงวาของการตัดสินผล ภาระงานของผู้สอน และวัฒนธรรมการประเมิน

เอกสารอ้างอิง

Binkley, M., Erstad, O., Herman, J., Raizen, S., Ripley, M., Miller-Ricci, M., & Rumble, M. (2012). Defining twenty-first century skills. In P. Griffin, B. McGaw, & E. Care (Eds.), Assessment and teaching of 21st century skills (pp. 17–66). Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-2324-5_2

Black, P., & Wiliam, D. (2009). Developing the theory of formative assessment. Educational Assessment, Evaluation and Accountability, 21, 5–31. https://doi.org/10.1007/s11092-008-9068-5

Bouckaert, M. (2023). The assessment of students’ creative and critical thinking skills in higher education across OECD countries. OECD Publishing. https://dx.doi.org/10.1787/35dbd439-en

Brookhart, S. M. (2013). How to create and use rubrics for formative assessment and grading. ASCD.

De Fruyt, F., Wille, B., & John, O. P. (2015). Employability in the 21st century: Complex (interactive) problem solving and other essential skills. Industrial and Organizational Psychology, 8(2), 276–281. https://doi.org/10.1017/iop.2015.33

Guilford, J. P. (1950). Creativity. American Psychologist, 5(9), 444–454. https://doi.org/10.1037/h0063487

Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112. https://doi.org/10.3102/003465430298487

Karunarathne, W., & Calma, A. (2024). Assessing creative thinking skills in higher education: Deficits and improvements. Studies in Higher Education, 49(1), 157–177. https://doi.org/10.1080/03075079.2023.2225532

Messick, S. (1995). Validity of psychological assessment: Validation of inferences from persons' responses and performances as scientific inquiry into score meaning. American Psychologist, 50(9), 741–749. https://doi.org/10.1037/0003-066X.50.9.741

Topping, K. J. (2009). Peer assessment. Theory Into Practice, 48(1), 20–27. https://doi.org/10.1080/00405840802577569

Treffinger, D. J., Isaksen, S. G., & Stead-Dorval, K. B. (2006). Creative problem solving: An introduction (4th Ed.). Routledge.

UNESCO. (2023). Guidance for generative AI in education and research. https://doi.org/10.54675/EWZM9535

Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.

Wiggins, G. (1998). Educative assessment: Designing assessments to inform and improve student performance. Jossey-Bass.

World Economic Forum. (2023). The future of jobs report 2023. https://www.weforum.org/publications/the-future-of-jobs-report-2023/

Yurt, E. (2025). The creative problem-solving skills test: Development and initial validation. International Journal of Education in Mathematics, Science and Technology, 13(3), 761-790. https://doi.org/10.46328/ijemst.4711

Zell, E., & Krizan, Z. (2014). Do people have insight into their abilities? A metasynthesis. Perspectives on Psychological Science, 9(2), 111–125. https://doi.org/10.1177/1745691613518075