คีตศิลปินหญิงราชสำนักจากแผ่นเสียงโบราณ

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ คือ (1) เพื่อรวบรวมผลงานคีตศิลปินหญิงในราชสำนักสยาม (2) เพื่อศึกษาผลงานของคีตศิลปินหญิงในราชสำนักสยาม (3) เพื่อศึกษากลวิธีหลักการต้นแบบการขับร้องเพลงไทย จากแผ่นเสียงครั่ง 78 rpm แหล่งข้อมูล คือ อาศรมดนตรีวิทยา มหาวิทยาลัยมหิดลและห้องสมุดดนตรีทูลกระหม่อมสิรินธร หอสมุดแห่งชาติ โดยใช้กระบวนการวิจัยเชิงคุณภาพ กรอบแนวคิดทางดนตรีวิทยา มานุษยวิทยาดนตรี และการศึกษาข้อมูลจากแผ่นเสียง ผลวิจัยพบว่า (1) แผ่นเสียงคีตศิลปินหญิงในราชสำนักมีจำนวน 13 ตรา ได้แก่ ตราอรหันต์ (Angle Record) ตราโอเดียน (Odeon) ตราเบกา (Beka) ปาเต๊ะ (Pathe) ตราผู้มีบรรดาศักดิ์ ตราสุนัข (HMV) ตราพาร์โลโฟน (Parophon) ตราโคลัมเบีย (Columbia) ตราเศรณี ตรานารีศรีสุมิตร์ ตรากระต่าย ตรากรมศิลปากร และตราระฆังทอง และมีจำนวนคีตศิลปินหญิงที่ได้บันทึกเสียงจำนวน 59 คน  (2) ผลงานการบันทึกเสียงของคีตศิลปินหญิง ราชสำนัก 6 ท่าน คือ หม่อมส้มจีน (2400-2454) หม่อมเจริญ (2419-2489) คุณหญิงรามบัณฑิตสิทธิเศรณี (เยี่ยม ณ นคร) (2438-2493) ครูท้วม ประสิทธิกุล (2439-2534) ครูประคอง พุ่มทองสุก(นิภา อภัยวงศ์) (2451-2541) และ อาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน (2458-2554) จัดกลุ่มผลงานได้ 6 ประเภท ได้แก่ เพลงสองชั้น เพลงสามชั้น เพลงตับ เพลงเถา เพลงทยอยและเพลงละคร ร้องกับวงดนตรีหลายประเภท (3) การวิเคราะห์กลวิธีหลักการต้นแบบการขับร้องเพลงไทย พบว่า สามารถแบ่งได้สามยุค คือ ยุคแรก ได้แก่ หม่อมส้มจีน หม่อมเจริญ ยุคกลาง ได้แก่ คุณหญิงรามบัณฑิตสิทธิเศรณี ครูท้วม ประสิทธิกุล ครูประคอง พุ่มทองสุก (นิภา อภัยวงศ์) และยุคหลัง ได้แก่ อาจารย์เจริญใจ สุนทรวาทิน