การพัฒนาศักยภาพผ้าทอมือในจังหวัดมหาสารคามสู่ผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์ด้วยพลัง Soft Power เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมการมีส่วนร่วมของนักศึกษา บุคลากร ชุมชนในการเรียนรู้ด้านผ้าทอมือ และบูรณาการองค์ความรู้ด้านศิลปะและวัฒนธรรมและการบริการวิชาการ และเพื่อพัฒนาและต่อยอดศิลปะและวัฒนธรรมให้สอดคล้องกับบริบทสังคมร่วมสมัย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยวิจัยจากเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง อาทิ หนังสือ ตำรา เอกสารวิชาการ งานวิจัย และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เกี่ยวข้อง เป็นต้น อีกทั้ง จากกรอบแนวคิดกระบวนการแนวคิดวงจรการบริหารคุณภาพ PDCA (Plan–Do–Check–Act) แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากเอกสารต่าง ๆ และแนวคิดวงจรการบริหารคุณภาพ PDCA (Plan–Do–Check–Act) มาวิเคราะห์ในเชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า ประกอบด้วย ประการแรก ในด้านการทำนุบำรุง อนุรักษ์ และสืบสานศิลปะและวัฒนธรรมไทยและวัฒนธรรมท้องถิ่น พบว่า ชุมชนในจังหวัดมหาสารคามยังคงมีองค์ความรู้ด้านการทอผ้าและงานหัตถกรรมพื้นบ้านที่เข้มแข็ง โดยเฉพาะการทอผ้าที่มีลวดลายเป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่น รวมถึงการจักสานจากตอกและการทอเสื่อกกบ้านแพง ซึ่งสะท้อนถึงวิถีชีวิต ความเชื่อ และอัตลักษณ์ของชุมชนได้อย่างชัดเจน การดำเนินโครงการช่วยให้เกิดการถ่ายทอดองค์ความรู้จากปราชญ์ชาวบ้านสู่คนรุ่นใหม่อย่างเป็นรูปธรรม ผ่านกิจกรรมเชิงปฏิบัติการและการเรียนรู้ร่วมกัน ประการที่สอง ในด้านการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของนักศึกษา บุคลากร และชุมชน พบว่า การมีส่วนร่วมในทุกขั้นตอนของกระบวนการพัฒนา ตั้งแต่การวางแผน การออกแบบ ไปจนถึงการผลิตและการประเมินผล ช่วยให้เกิดการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ระหว่างภาควิชาการและภาคชุมชน ส่งผลให้ผู้เข้าร่วมเกิดความตระหนักในคุณค่าของศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น และเกิดความรู้สึกเป็นเจ้าของร่วมในการอนุรักษ์และพัฒนา ประการที่สาม ในด้านการบูรณาการองค์ความรู้ด้านศิลปวัฒนธรรมกับการบริการวิชาการ พบว่า สามารถนำองค์ความรู้ดั้งเดิมมาประยุกต์ใช้ร่วมกับแนวคิดการออกแบบสมัยใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะการนำแนวคิดเชิงสร้างสรรค์มาผสมผสานกับวัสดุพื้นถิ่น เช่น ผ้าทอมือ เสื่อกก และงานจักสาน ทำให้เกิดกระบวนการเรียนรู้แบบบูรณาการที่เชื่อมโยงระหว่างทฤษฎีและการปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม และประการที่สี่ ในด้านการพัฒนาและต่อยอดศิลปะและวัฒนธรรมให้สอดคล้องกับบริบทสังคมร่วมสมัย พบว่า สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบที่มีความหลากหลายและตอบสนองต่อความต้องการของตลาด เช่น กระเป๋า หมวก และธุงประยุกต์ ซึ่งมีการออกแบบให้มีความร่วมสมัย ใช้งานได้จริง และยังคงสะท้อนอัตลักษณ์ของท้องถิ่นอย่างชัดเจน ส่งผลให้ผลิตภัณฑ์มีมูลค่าเพิ่ม และมีศักยภาพในการแข่งขันในตลาดมากยิ่งขึ้น