อัตลักษณ์ดนตรีในพิธีกรรมเหยาของชนเผ่าไทกะเลิง อำเภอกุดบาก จังหวัดสกลนคร

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอัตลักษณ์ดนตรีในพิธีกรรมเหยาของชนเผ่าไทกะเลิง อำเภอกุดบาก จังหวัดสกลนคร เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพตามแนวทางชาติพันธุ์ดนตรีวิทยา มีเครื่องมือในการวิจัย ประกอบด้วย แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง แบบสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง และแบบสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม โดยมีกลุ่มเป้าหมาย คือ ผู้นำชุมชน ผู้รู้ด้านวัฒนธรรม และนักดนตรีพิธีกรรมเหยาในชุมชนบ้านกุดแฮด จำนวน 14 คน ที่ได้มาโดยการเลือกแบบเจาะจง แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้มาวิเคราะห์เชิงเนื้อหา และวิเคราะห์ทางดนตรีวิทยา ผลการวิจัยพบว่า เพลงเหยาของชนเผ่าไทกะเลิงมีอัตลักษณ์ทางดนตรี 6 ด้าน ได้แก่ 1) ด้านทำนอง ใช้บันไดเสียงเพนทาโทนิก A minor มีเสียงยืน Drone บนเสียงลา และวนซ้ำวลีทำนองหลัก 8-16 จังหวะตลอดพิธีกรรม 2) ด้านจังหวะ ใช้รูปแบบ Ostinato Pattern อัตราความเร็ว 70-100 BPM มีความยืดหยุ่นตามบริบทพิธีกรรม 3) ด้านเสียงประสาน มีลักษณะแบบเฮเทอโรโฟนิก (Heterophonic) ใช้ช่วงเสียงคู่ขนาน Perfect 5th และ Perfect 4th 4) ด้านพื้นผิวของเสียง มีลักษณะแบบเฮเทอโรโฟนิก แบ่งเป็น 3 ชั้น ได้แก่ ชั้นเสียงยืน ชั้นทำนอง และชั้นจังหวะ 5) ด้านไดนามิก อยู่ในระดับ mezzo-forte ถึง forte เป็นหลัก มีการเปลี่ยนแปลงตั้งแต่ระดับ mezzo-piano จนถึง fortissimo และ 6) ด้านโครงสร้างของบทเพลง มีโครงสร้างแบบต่อเนื่อง (Continuous Form) รูปแบบ A-A-A-A... แบ่งเป็น 3 ส่วน ได้แก่ ช่วงเกริ่นนำ ช่วงหลัก และช่วงจบ อัตลักษณ์ทั้ง 6 ด้านทำงานเชื่อมโยงกันในฐานะแกนกลางทางวัฒนธรรม (Cultural Core) ที่สะท้อนโครงสร้างทางสังคมและรักษาอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ของชุมชนท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงทางสังคม