การศึกษาบทบาทของนาฏศิลป์ไทยตามบริบททางสังคมและวัฒนธรรม

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงวิวัฒนาการระหว่างบริบททางสังคมและวัฒนธรรมกับการปรับเปลี่ยนอัตลักษณ์ของนาฏศิลป์ไทยในแต่ละยุค และ 2. เพื่อสังเคราะห์รูปแบบและกลไกการปรับตัวของนาฏศิลป์ไทยเพื่อตอบสนองต่อพลวัตของสังคมร่วมสมัยและวางรากฐานการดำรงอยู่แบบยั่งยืนในอนาคต เป็นการวิจัยแบบเชิงคุณภาพ มีเครื่องมือในการวิจัย ประกอบด้วย แบบบันทึกและแบบสัมภาษณ์ โดยมีกลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 5 ท่าน โดยใช้วิธีการเลือกแบบเจาะจง แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากเอกสาร วรรณกรรม แบบบันทึก และแบบสัมภาษณ์ มาวิเคราะห์ในเชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) วิวัฒนาการนาฏศิลป์สัมพันธ์กับบริบทสังคม จากการเลียนแบบธรรมชาติเพื่อสื่อสารกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในยุคป่า สู่การสร้างอัตลักษณ์ท้องถิ่นเพื่อการยังชีพ จนถึงการสร้างมูลค่าทางธุรกิจ และ 2) การปรับตัวจากจารีตสู่ธุรกิจวัฒนธรรมนั้น นาฏศิลป์ได้ยกระดับจากมรดกเพื่อการอนุรักษ์สู่ธุรกิจด้านความเชื่อที่ใช้ความประณีตเป็นเครื่องมือต่อรองผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ เพื่อตอบสนองความต้องการของมนุษย์ในยุคดิจิทัล ตลอดจนค้นพบสภาวะย้อนแย้งระหว่างจารีตและพื้นที่สร้างสรรค์ โดยพบข้อจำกัดของกฎเกณฑ์ในบริบทการศึกษาและการประกวดที่สวนทางกับความอิสระในการบูรณาการงานในอาชีพจริง สะท้อนให้เห็นว่านาฏศิลป์ไทยในปัจจุบันมีลักษณะเป็นจารีตที่มีความยืดหยุ่นแปรเปลี่ยนไปตามบริบทและเงื่อนไขของสังคมสมัยใหม่