การยกระดับคุณภาพและมูลค่าผลิตภัณฑ์ขนมจีนน้ำยาอบแห้งผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน: กรณีศึกษาชุมชนบ้านหนองแคน จังหวัดมหาสารคาม

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาบริบท ทุนทางสังคม วัฒนธรรม และศักยภาพของชุมชนบ้านหนองแคนในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ขนมจีนน้ำยาอบแห้ง 2. เพื่อวิเคราะห์กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในห่วงโซ่การผลิตและการพัฒนาคุณภาพผลิตภัณฑ์ในทุกมิติ ตั้งแต่การคัดสรรวัตถุดิบ การแปรรูป การออกแบบบรรจุภัณฑ์ ไปจนถึงการสร้างช่องทางการตลาด และ 3. เพื่อศึกษาเสนอแนวทางยกระดับมาตรฐาน คุณภาพ และมูลค่าของผลิตภัณฑ์อย่างยั่งยืนผ่านกลไกการมีส่วนร่วมและนวัตกรรมชุมชน เป็นการวิจัยแบบผสมผสานระหว่างการวิจัยเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ มีเครื่องมือในการวิจัย ได้แก่ แบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์ โดยมีกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 120 คน และกลุ่มเป้าหมาย จำนวน 15 คน ที่มาจากการเลือกแบบเจาะจง แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากแบบสอบถามมาวิเคราะห์โดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ประกอบด้วย ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากแบบสัมภาษณ์และเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง มาวิเคราะห์แบบเชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) ด้านความต้องการของตลาด (4.4 คะแนน) มีคะแนนสูงที่สุด รองลงมา ด้านคุณภาพวัตถุดิบ (4.2 คะแนน) ด้านทักษะการแปรรูป (3.8 คะแนน) และด้านความพร้อม ด้านบรรจุภัณฑ์ (3.5 คะแนน) 2) กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในห่วงโซ่การผลิตและการพัฒนาคุณภาพผลิตภัณฑ์ขนมจีนน้ำยาอบแห้ง พบว่า (1) ด้านรสชาติ (ค่าเฉลี่ย 4.45) (2) ด้านความสะดวกในการบริโภค (ค่าเฉลี่ย 4.52) (3) ด้านความปลอดภัย (ค่าเฉลี่ย 4.30) (4) ด้านบรรจุภัณฑ์ (ค่าเฉลี่ย 4.25) และ (5) ด้านความตั้งใจซื้อ (ค่าเฉลี่ย 4.40) และ 3) แนวทางการพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่ยั่งยืน ทั้งในด้านมาตรฐาน คุณภาพ และมูลค่า ผลการประเมินเปรียบเทียบมูลค่าผลิตภัณฑ์ก่อนและหลังการพัฒนาพบว่า มูลค่าผลิตภัณฑ์เพิ่มขึ้นถึง ร้อยละ 35 ผลการวิจัยยืนยันว่า การมีส่วนร่วมของชุมชนเป็นกลไกสำคัญในการยกระดับคุณภาพผลิตภัณฑ์และสร้างมูลค่าเพิ่มอย่างยั่งยืน การผสานภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้ากับองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์มีบทบาทสำคัญในการพัฒนากระบวนการผลิตให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้น เพิ่มความปลอดภัยของบรรจุภัณฑ์ ส่งเสริมการยอมรับของผู้บริโภค และขยายช่องทางการตลาดได้อย่างเป็นรูปธรรม