ความเชื่อเรื่องแม่โพสพกับการสร้างสรรค์นาฏยศิลป์ไทย ชุดนาฏลีลาบูชาแม่โพสพ

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาความเชื่อเกี่ยวกับแม่โพสพในประเพณีบุญเบิกฟ้า จังหวัดมหาสารคาม 2. เพื่อศึกษากระบวนท่ารำการแสดง ชุดนาฏลีลาบูชาแม่โพสพ และ 3. เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ของความเชื่อเรื่องแม่โพสพกับการแสดง ชุดนาฏลีลาบูชาแม่โพสพ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีเครื่องมือการวิจัย คือ แบบสัมภาษณ์ โดยมีกลุ่มเป้าหมาย จำนวน 35 คน ที่มาจากการเลือกแบบเจาะจง แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากแบบสัมภาษณ์และเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง มาวิเคราะห์ในเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1) ความเชื่อเกี่ยวกับแม่โพสพในประเพณีบุญเบิกฟ้า จังหวัดมหาสารคาม “บุญเบิกฟ้า” เป็นพิธีกรรมหนึ่งของชาวอีสานที่ได้ถือปฏิบัติสืบเนื่องการมาแต่โบราณ โดยกำหนดเอาวันขึ้น 3 ค่ำ เดือน 3 เป็นวันเริ่มกระทำพิธี ด้วยเชื่อว่าในวันและเวลาดังกล่าวฟ้าจะไข (เปิด) ประตูฝนสู่โลกมนุษย์ เกษตรกรก็จะเตรียมงานเพาะปลูก นาข้าวจะอุดมสมบูรณ์ด้วยบารมีของแม่โพสพ 2) กระบวนท่ารำการแสดงชุด นาฏลีลาลบูชาแม่โพสพ เป็นการสร้างสรรค์ในประเพณีพิธีกรรม และความเชื่อของชุมชนอีสาน โดยมีแนวคิดและแรงบันดาลใจจากความเชื่อเกี่ยวกับแม่โพสพ รูปแบบการแสดงต้องการสื่อถึงความสำคัญของแม่โพสพ ดนตรีและทำนองเพลงประกอบด้วยทำนองสรภัญญะ เพลงต้นลาวแพน และเพลงที่เรียบเรียงขึ้นใหม่ เครื่องแต่งกายเป็นแบบนางในประยุกต์ร่วมสมัย ผู้แสดงเป็นหญิงล้วน และกระบวนท่ารำใช้ท่ารำตามแบบนาฏศิลป์ไทยผสมผสานกับท่าฟ้อนแบบพื้นบ้านและ 3) ในพิธีบวงสรวงบูชาแม่โพสพ มีการแสดงชุดนาฏลีลาบูชาแม่โพสพ จากความเชื่อที่เกี่ยวข้องกับประเพณีบุญเบิกฟ้า เป็นความเชื่อจากการประกอบพิธีกรรมที่เกี่ยวกับการเกษตรกรเป็นจุดสำคัญ การจัดงานประเพณีบุญเบิกฟ้า จังหวัดมหาสารคาม และได้ประดิษฐ์ท่ารำในการแสดงนี้ ในรูปแบบการผสมผสานคือ ท่ารำที่นำมาจากท่านาฏยศิลป์ไทย ซึ่งมาจากท่ารำในการรำแม่บทใหญ่และท่าฟ้อนจากแม่บทของอีสาน ท่ารำที่สร้างสรรค์ขึ้นใหม่ เป็นท่ารำที่ใช้ในการเชื่อมจากท่าหนึ่งไปยังอีกท่าหนึ่ง ท่ารำที่ใช้สื่อความหมาย จะเป็นท่ารำตามบทร้องที่แสดงถึงคุณูปการของแม่โพสพต่อแผ่นดิน และความอุดมสมบูรณ์ของพืชพรรณที่พริ้วไหวของรวงข้าวที่สวยงาม