กฎหมายว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภาตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) สภาพปัญหาและอุปสรรคการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภาตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 2) แนวคิด ทฤษฎีและกฎหมายว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภาตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย และต่างประเทศ 3) นำเสนอกฎหมายว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภาตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยที่เหมาะสม เป็นการวิจัยเชิงเอการ และการวิจัยเชงคุณภาพ เก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 25 รูปหรือคน ด้วยแบบสัมภาษณ์เชิงลึกที่มีโครงสร้าง และการสนทนากลุ่มเฉพาะกับผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 9 รูปหรือคน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหาด้วยการพรรณนาความ

ผลการวิจัยพบว่า 1. ปัญหาและอุปสรรคการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภาตามรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 พบว่า การแบ่งกลุ่มอาชีพยังไม่ชัดเจน ไม่ครอบคลุมและไม่สอดคล้องกับบริบทสังคมปัจจุบัน ทำให้เกิดปัญหาการตีความและการสมัครข้ามกลุ่ม อีกทั้งระบบเลือกกันเองของผู้สมัครตั้งแต่ระดับอำเภอ จังหวัด และประเทศ เปิดช่องให้เกิดการแลกคะแนน ฮั้ว หรือถูกครอบงำโดยกลุ่มการเมืองและผู้มีอิทธิพล ไม่ยึดโยงกับประชาชนโดยตรง 2. แนวคิดและกฎหมายว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภาตามรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 กำหนดให้สมาชิกวุฒิสภา 200 คน มาจากการเลือกกันเองของผู้สมัคร เพื่อทำหน้าที่กลั่นกรองกฎหมาย ตรวจสอบฝ่ายบริหาร และแต่งตั้งองค์กรอิสระ แตกต่างจากรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 ที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชน และ พ.ศ. 2550 ที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชนผสมกับการสรรหา ขณะที่ต่างประเทศมีรูปแบบหลากหลาย เช่น อังกฤษใช้การแต่งตั้งของพระมหากษัตริย์ สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น และฟิลิปปินส์ ใช้การเลือกตั้งของประชาชน ส่วนฝรั่งเศสใช้ผู้แทนท้องถิ่นเลือกตั้ง ความแตกต่างดังกล่าวสะท้อนแนวคิดการสร้างสมดุลระหว่างประสิทธิภาพทางการเมืองกับความยึดโยงต่อประชาชนในระบอบประชาธิปไตย และ 3. การบูรณาการหลักพละ 5 ด้านศรัทธาพละกับกฎหมายว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา มุ่งสร้างความเชื่อมั่นของประชาชนต่อกระบวนการทางการเมือง โดยกฎหมายต้องโปร่งใส ตรวจสอบได้ ยึดประโยชน์สาธารณะ และความชอบธรรมของสมาชิกวุฒิสภาที่เกิดจากบทบัญญัติกฎหมาย การยอมรับของประชาชนว่ากระบวนการได้มามีความเป็นธรรมและการออกแบบกฎหมายจึงควรเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการเลือกสมาชิกวุฒิสภาโดยตรง เพื่อเสริมสร้างความไว้วางใจ ความยึดโยงกับประชาชน และความมั่นคงของระบอบประชาธิปไตย