ข้อตกลงวอชิงตัน : “สนธิสัญญาจอมปลอม” ที่ทำให้สยามสูญเสียดินแดนมณฑลบูรพา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเกี่ยวกับการทำข้อตกลงวอชิงตัน ค.ศ.1946 ระหว่างสยามกับฝรั่งเศส ว่าเป็นสนธิสัญญาระหว่างประเทศที่มีความถูกต้องสมบูรณ์ทางนิตินัยหรือไม่ หรือเป็น “ข้อตกลงจอมปลอม” ที่ทำให้สยามต้องสูญเสียดินแดนมณฑลบูรพากลับคืนให้แก่ฝรั่งเศส และฝรั่งเศสได้นำดินแดนดังกล่าวคืนให้แก่กัมพูชาเมื่อตอนที่กัมพูชาได้รับเอกราชเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2496 (ค.ศ. 1953) การวิจัยเชิงเอกสารเป็นหลัก โดยมีขอบเขตการวิจัยในช่วงระยะเวลาตั้งแต่สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ในรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 เป็นต้นมาจนถึงปี พ.ศ. 2490 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ที่เน้นการตีความด้วยหลักสามเส้าและการจําแนกข้อมูล และลงสรุปข้อมูลด้วยวิธีเชิงอนุมานตามกรอบประเด็นที่ศึกษา

          ผลการวิจัยพบว่า ข้อตกลงวอชิงตัน พ.ศ. 2489 หรือ Washington Accord 1946 เป็นสนธิสัญญาที่รัฐบาลพลเรือตรีถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ไปลงนามทำความตกลงกับรัฐบาลของประเทศสาธารณรัฐฝรั่งเศส ที่กรุงวอชิงตันเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2489(ค.ศ. 1946) โดยมีผลเป็นการยกเลิกอนุสัญญาโตเกียว พ.ศ. 2484 (ค.ศ. 1941) ทำให้ประเทศไทยต้องคืนดินแดนมณฑลบูรพา อันได้แก่ พระตะบอง เสียมราฐ ศรีโสภณกลับคืนให้แก่ฝรั่งเศส

ประการสำคัญ ก็คือ ข้อตกลงวอชิงตันดังกล่าวไม่ได้ผ่านความเห็นชอบโดยการให้สัตยาบันของรัฐสภาไทย ตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2489 มาตรา 76 ซึ่งใช้บังคับอยู่ในขณะนั้น

          ดังนั้น ข้อตกลงวอชิงตันจึงมีสถานภาพหรือสถานะในทางการเมืองระหว่างประเทศหรือโดยกฎหมายระหว่างประเทศที่มีความไม่สมบูรณ์ หรือเป็นเพียง “ข้อตกลงระหว่างประเทศของฝ่ายบริหาร” คือ ข้อตกลงของฝ่ายบริหารของประเทศไทยกับฝ่ายบริหารของประเทศฝรั่งเศส(Accord)  จึงมีศักดิ์และสิทธิ์ต่ำกว่าสนธิสัญญา(Convention) จึงไม่มีผลไปยกเลิกอนุสัญญาโตเกียว ที่เป็นอนุสัญญาหรือสนธิสัญญาระหว่างประเทศที่มีความสมบูรณ์และได้รับการลงสัตยาบันจากรัฐสภาไทยและสภานิติบัญญัติของฝรั่เงศส

          นอกจากนั้นแล้ว ข้อตกลงวอชิงตันยังเป็นข้อตกลงระหว่างประเทศที่ไม่เป็นไปตามหลักการสากลที่เรียกว่า หลักโบเนอะ ฟิเด(Bona Fide) หรือหลักสุจริตยุติธรรม กล่าวคือ เป็นข้อตกลงที่เกิดจากการบีบบังคับ โดยข้อกล่าวหาที่ปราศจากมูลความจริง อาทิ กล่าวหาประเทศไทยว่าเป็นประเทศฝ่ายอักษะผู้พ่ายแพ้สงคราม หรือต่อรองเชิงบังคับว่าจะคัดค้านไม่ให้ประเทศไทยเข้าเป็นสมาชิกองค์การสหประชาชาติ เป็นต้น ยิ่งไปกว่านั้น ข้อตกลงวอชิงตันไม่ได้ให้ประชาชนในมณฑลบูรพาได้ใช้สิทธิในการกำหนดชะตาชีวิตของตนเอง(Self-Determination)ว่าจะเลือกอยู่กับอินโดจีนฝรั่งเศสหรือจะเลือกอยู่กับประเทศไทย

          จึงสรุปความได้ว่า ข้อตกลงวอชิงตันเป็นสนธิสัญญา “จอมปลอม” ที่ทำให้สยามหรือประเทศไทยต้องสูญเสียดินแดนมณฑลบูรพาไปโดยปราศจากความถูกต้องชอบธรรม จึงเป็นสิทธิที่ประเทศไทยจะสามารถเรียกร้องเอาดินแดนมณฑลบูรพากลับคืนสู่ประเทศไทยได้ต่อไปในอนาคต