การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบประสิทธิผลของมาตรการ การจัดการพื้นที่ปลอดบุหรี่ในระดับชุมชนท้องถิ่น

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาคุณลักษณะของงานวิจัยเกี่ยวกับมาตรการการจัดการพื้นที่ปลอดบุหรี่ในระดับชุมชนท้องถิ่น และเพื่อสังเคราะห์ประสิทธิผลของมาตรการจัดการพื้นที่ปลอดบุหรี่ในระดับชุมชนท้องถิ่น การดำเนินการวิจัยด้วยการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ (Systematic Review) ซึ่งทำการสืบค้นข้อมูลจากฐานข้อมูลทางวิชาการอิเล็กทรอนิกส์ 5 ฐานข้อมูล ได้แก่ ฐานข้อมูลวารสารอิเล็กทรอนิกส์กลางของประเทศไทย (ThaiJO) ฐานข้อมูล Science Direct ฐานข้อมูล Scopus ฐานข้อมูล PubMed และฐานข้อมูล SAGE คัดกรองข้อมูลโดยกำหนดคำสืบค้น เกณฑ์คัดเข้า เกณฑ์คัดออก และคัดบทความที่มีความซ้ำซ้อนออก จนมีบทความผ่านการประเมินคุณภาพตามเกณฑ์ทั้งสิ้น 18 บทความ เมื่อนำบทความมาสังเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการสังเคราะห์ข้อมูลพบว่าคุณลักษณะงานวิจัยส่วนใหญ่เป็นงานวิจัยเชิงปริมาณ รูปแบบชุมชนท้องถิ่นที่มีการรวมตัวกันอย่างไม่เป็นทางการ กลุ่มเป้าหมายส่วนใหญ่เป็นประชาชนทั่วไปและมุ่งควบคุมยาสูบในทุกประเภท ลักษณะกิจกรรมเพื่อส่งเสริมพื้นที่ปลอดบุหรี่ในชุมชนท้องถิ่น ได้แก่ การฝึกอบรมหรือการให้ความรู้ การรณรงค์สร้างความตระหนักรู้ การกำหนดพื้นที่ปลอดบุหรี่ การส่งเสริมจากผู้นำชุมชน และการสร้างความร่วมมือกับหน่วยงานภายนอก ตามลำดับ นอกจากนี้ พบว่าประสิทธิผลการจัดการพื้นที่ปลอดบุหรี่ เกิดจากการจัดการภายในชุมชนท้องถิ่น การมีเครือข่ายปลอดบุหรี่ในชุมชน ประชาชนมีความตระหนักรู้เกี่ยวกับพิษภัยของบุหรี่ การมีส่วนร่วมของประชาชน การสร้างการสื่อสารไปยังกลุ่มเป้าหมายและการติดตามเฝ้าระวังภายในชุมชน มากกว่าผลที่เกิดขึ้นจากการบังคับใช้กฎหมาย