การศึกษาแนวทางการปรุงยารักษาโรคริดสีดวงให้สอดคล้อง กับภาวะผู้ป่วยแต่ละรายด้วยการแพทย์แผนไทย

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางการปรุงยารักษาโรคริดสีดวงทวารหนักให้สอดคล้องกับภาวะผู้ป่วยแต่ละรายด้วยตำรับยาริดสีดวงมหากาฬ โดยเริ่มจากการประมวลความรู้เรื่องหลักการปรุงยา ศึกษาความรู้เกี่ยวกับการรักษาโรคริดสีดวงทวารหนัก จากนั้นถอดประสบการณ์การรักษาโรคริดสีดวงทวารหนักจากแพทย์แผนไทยและทำการวิเคราะห์พร้อมทั้งเสนอแนวทางการปรุงยารักษาโรคริดสีดวงทวารหนักให้สอดคล้องกับภาวะผู้ป่วยแต่ละราย โดยทำการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) ผลการศึกษาพบว่าหลักการปรุงยารักษาโรคให้สอดคล้องกับภาวะของผู้ป่วยแต่ละรายมีทั้งหมด 5 ข้อ คือ 1) การปรับองค์ประกอบของตำรับยา 2) การปรับสัดส่วนของตำรับยา 3) การปรับรูปแบบของยา 4) การปรับขนาดยาที่ใช้ 5) การนำตำรับยาอื่นเข้ามาร่วมกับการรักษา สำหรับการถอดประสบการณ์การรักษาโรคริดสีดวงทวารหนักจากแพทย์แผนไทย พบว่าแพทย์แผนไทยสามารถรักษาโรคริดสีดวงทวารหนักด้วยตำรับยาริดสีดวงมหากาฬได้ อย่างไรก็ตามยังมีกลุ่มผู้ป่วยบางกลุ่มที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาเนื่องจากผู้ป่วยมีเงื่อนไข ปัจจัยและข้อจำกัดของผู้ป่วยแต่ละราย ซึ่งสามารถแบ่งกลุ่มผู้ป่วยดังกล่าวได้ออกเป็น 5 กลุ่ม แต่ละกลุ่มมีแนวทางการปรุงยารักษาและแนวทางการปรับพฤติกรรม ดังนี้ กลุ่มที่ 1 ผู้ป่วยที่มีภาวะท้องผูก จะปรุงยาโดยการเสริมกลุ่มยาที่มีสรรพคุณเป็นยาระบายเข้าไปร่วมกับปรับพฤติกรรมการรับประทานอาหาร การดื่มน้ำ และฝึกการขับถ่ายอุจจาระให้เป็นเวลา กลุ่มที่ 2 ผู้ป่วยที่มีโรคกระเพาะอาหารร่วม จะปรุงยาโดยการปรับลดสัดส่วนของขิง พริกไทยและดีปลีเพื่อไม่ให้เกิดการระคายเคืองกระเพาะอาหาร กลุ่มที่ 3 ผู้ป่วยที่อยู่ในภาวะหลังคลอดและให้นมบุตร จะปรุงยาโดยการตัดสมุนไพรที่มีรสเย็นออกจากตำรับ กลุ่มที่ 4 ผู้ป่วยที่มีภาวะร้อนใน แพทย์สามารถใช้ยาสูตรกลางร่วมกับการแนะนำการรับประทานอาหาร การดื่มน้ำ และการพักผ่อน และกลุ่มที่ 5 ผู้ป่วยที่เป็นริดสีดวงทวารหนักจากพฤติกรรมและการทำงาน โดยแพทย์สามารถใช้ยาสูตรกลางร่วมกับการปรับพฤติกรรมการทำงาน จากผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่าการรักษาโรคให้แก่ผู้ป่วยจะต้องคำนึงถึงสาเหตุการเกิดโรคและความแตกต่างของผู้ป่วยแต่ละรายจึงจะสามารถปรุงยารักษาโรคได้สอดคล้องกับภาวะของผู้ป่วยแต่ละรายได้ และจากการศึกษานี้ยังใช้เป็นแนวทางให้แก่แพทย์แผนไทยในการปรุงยาเฉพาะรายในผู้ป่วยโรคริดสีดวงทวารหนักและนำไปปรับใช้ในการรักษาผู้ป่วยโรคอื่นๆ