ความสัมพันธ์อาเซียน-เมียนมา : ในกับดักความขัดแย้งของภูมิภาค

บทคัดย่อ

สมาคมประชาชาติแห่งเอเซียตะวันออกเฉียงใต้หรืออาเซียนซึ่งได้รับการยอมรับว่าเป็นองค์การระหว่างประเทศในระดับภูมิภาคองค์กรหนึ่งที่ประสบความสำเร็จ และมีความก้าวหน้าอยู่มากนั้น หากเมื่อมองในบริบทอันเป็นความสัมพันธ์ระหว่างประเทศระหว่างอาเซียนกับเมียนมา นับแต่เมื่อเมียนมาเข้ามาเป็นสมาชิกของอาเซียนในปี ค.ศ. 1997 แล้วนั้น จะพบว่า อาเซียนถูกเหตุการณ์ความยุ่งยากจากปัญหาภายในของเมียนมา นำพาให้ตกอยู่ในสภาพของสถานการณ์อันน่าอึดอัดที่นำไปสู่ความสัมพันธ์อันไม่สู้ราบรื่นต่อกันนัก ทั้งนี้เป็นผลเนื่องมาจากปัญหาภายในของเมียนมา นับแต่เมื่อเมียนมาได้รับอิสระภาพและเอกราช หลุดออกจากการเป็นอาณานิคมของอังกฤษ เป็นต้นมา

ปัญหาและความยุ่งยากนับแต่ “ข้อตกลงปางโหลง” ในปี ค.ศ. 1947 ที่ไม่สามารถตกลงยอมรับกันได้ นำไปสู่ความขัดแย้งของชาติพันธ์ชนกลุ่มน้อยกับรัฐบาลกลางของเมียนมา จนเกิดการสู้รบราวสงครามกลางเมืองมาแทบโดยตลอด นำไปสู่ความล้มเหลวทางเศรษฐกิจและสังคมของเมียนมา จนเป็นปัญหาที่มีมาอย่างยืดเยื้อยาวนาน และทำให้เมียนมานั่นเอง ตกอยู่ใน “กับดักแห่งความขัดแย้ง” กับทำให้เมียนมามีสภาพดั่งหนึ่ง “รัฐแห่งความยุ่งเหยิงสับสน” ตลอดเวลา สภาพปัญหาภายในของเมียนมาเช่นนี้เอง มีผลกระทบต่อความสัมพันธ์ของอาเซียนกับเมียนมาไม่น้อย และสร้างความยุ่งยากให้กับอาเซียนอยู่มาก ในความพยายามของอาเซียนต่อการแก้ปัญหาอย่างมีประสิทธิภาพและมีประสิทธิผลดีพอแก่รัฐสมาชิกอาเซียน เช่น เมียนมา บนพื้นฐานแห่งความขัดแย้งกันเองในเมียนมานั้น จึงเป็นเสมือนกับดักแห่งความขัดแย้งในภูมิภาค ที่มีผลกระทบถึงความสัมพันธ์อาเซียน-เมียนมาตลอดมา

ในกับดักแห่งความขัดแย้งเหล่านี้ ความสัมพันธ์อาเซียน-เมียนมา จึงมีมาอย่างไม่สู้ราบรื่นนัก บทความนี้ ชี้ให้เห็นผลกระทบจากปัญหาของเมียนมาที่ผลักดันอาเซียนให้ต้องเผชิญกับแรงกดดันของนานาชาติ โดยเฉพาะในประเด็นข้อกล่าวหาต่อเมียนมา ในเรื่องของการละเมิดสิทธิมุษยชน การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ การก่ออาชญากรรมต่อมนุษยชาติ ซึ่งกลไกแก้ไขความขัดแย้งของอาเซียนเอง ดูจะยังไม่มีประสิทธิภาพดีพอต่อการแก้ไขปัญหาในเมียนมาได้จริง และนั่นทำให้เมียนมาหมุนกลับไปสู่กับดักแห่งความขัดแย้งอีก ดังเช่น การรัฐประหารยึดอำนาจปกครองเมียนมาอีกครั้ง ตั้งแต่วันที่ 1 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2021 เป็นต้นมา ซึ่งแม้จะมีมติเอกฉันท์ 5 ข้อของอาเซียน เพื่อแก้ไขปัญหาของเมียนมาจากการรัฐประหารครั้งนี้ แต่จะเห็นความไม่กลมเกลียวกันนักของบางรัฐสมาชิกในมาตราการแก้ไขปัญหาของเมียนมาในมติเอกฉันท์ 5 ข้อ ดังกล่าวนั้น

ผลกระทบโดยรวมในกับดักความขัดแย้งของเมียนมาที่มีต่ออาเซียนนี้เอง ที่ทำให้ความสัมพันธ์อาเซียน-เมียนมาเป็นกับดักแห่งความขัดแย้งของภูมิภาคไปโดยปริยาย และโดยลักษณะที่เกิดขึ้นนี้เอง มีผลที่ลดความน่าเชื่อถืออาเซียนในฐานะองค์การระหว่างประเทศในระดับภูมิภาค ที่ทำให้อาเซียนถูกมองเสมือนหนึ่ง Talk Shop ที่ยังไม่สามารถแก้ไขปัญหาของรัฐสมาชิกอาเซียน เช่นเมียนมานี้ ได้อย่างที่คาดหวัง และที่สำคัญจะทำให้เกิดคำถามว่า หมุดหมายของอาเซียนต่อการปรับเปลี่ยนสถานะจากการเป็นสมาคมอาเซียน ไปเป็นประชาคมอาเซียนนั้น จะบรรลุวัตถุประสงค์ ๆ ได้สมจริง แค่ไหน เพียงไร