การบังคับใช้มาตรการทางกฎหมายกับการวินิจฉัยกรณีพระภิกษุต้องหาว่ากระทำความผิดอาญาบนฐานพระวินัยบัญญัติ

บทคัดย่อ

          งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาบริบทการบังคับใช้มาตรการทางกฎหมายกับการวินิจฉัยกรณีพระภิกษุต้องหาว่ากระทำความผิดอาญาบนฐานพระวินัยบัญญัติ 2) เพื่อศึกษาปัญหา และอุปสรรคการบังคับใช้มาตรการทางกฎหมายกับการวินิจฉัยกรณีพระภิกษุต้องหาว่ากระทำความผิดอาญาบนฐานพระวินัยบัญญัติ 3) เพื่อนำเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหา และอุปสรรคการบังคับใช้มาตรการทางกฎหมายกับการวินิจฉัยกรณีพระภิกษุต้องหาว่ากระทำความผิดอาญาบนฐานพระวินัยบัญญัติ ใช้ระเบียบวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คัดเลือกแบบเจาะจง จำนวน 26 รูป/คน และสนทนากลุ่มเฉพาะ จำนวน 8 รูป/คน สะท้อนความคิดเพื่อยืนยันข้อมูลสรุปผลการวิจัย

ผลการวิจัยพบว่า 1) คำว่า “สละสมณเพศ” เป็นคำศัพท์ทางกฎหมายที่ไม่มีการกำหนดคำนิยามเป็นการเฉพาะ ไม่ชัดเจนในตัวบทกฎหมายทั้งในแง่ความหมาย และแนวทางวิธีปฏิบัติของเจ้าหน้าที่ 2) คำว่า “สละสมณเพศ” ไม่มีตามพระวินัยบัญญัติ การขาดจากความเป็นพระภิกษุ มี 3 อย่างคือ (1) ปาราชิก (2) ลาสิกขา (3) เข้ารีตเดียรถีย์ กรณีที่พระภิกษุเอื้อเฟื้อต่อพระราชา (กฎหมาย) คือการเปลี่ยนจากการนุ่งห่มจีวรเป็นชุดอื่นตามระเบียบของเรือนจำ หากยังมีสมณสัญญาย่อมได้ชื่อว่าเป็นพระภิกษุ จึงไม่สามารถนำคำว่า “สละสมณเพศ” มาอธิบายถึงการขาดจากความเป็นพระภิกษุตามพระวินัยบัญญัติ 3) พระภิกษุควรเอื้อเฟื้อพระราชา (กฎหมาย) และอนุวัตตามในกรรมที่เป็นธรรมอย่างอื่นได้ แต่ไม่ควรอนุวัตตามแก่ใคร ๆ ในกรรมอันไม่เป็นธรรม เช่น มติมหาเถรสมาคมที่ผิดหลง ดังพระบาลีที่ว่า “ตสฺมา อญฺญฃสฺมึ จ ธมฺมิเก กมฺเม อนุวตฺติตพฺพํ อธมฺมิเก ปน น กสฺสจิ อนุวตฺติตพฺพํ” ปัญหาที่พบคือ เลขาธิการมหาเถรสมาคมนำเสนอข้อมูลที่คลาดเคลื่อน ขัดต่อกฎหมาย พระวินัยบัญญัติ มติมหาเถรสมาคม ข้อเท็จจริง และไม่สอดคล้องกับแนวจารีต ที่มหาเถรสมาคมเคยปฏิบัติมาในอดีตว่า ก่อนพิจารณา หรือในระหว่างพิจารณาถ้าปรากฏว่า เรื่องนั้นได้มีการฟ้องร้องกันในศาลฝ่ายราชอาณาจักร ให้รอการพิจารณาเรื่องนั้นไว้ก่อน จึงเป็นเหตุให้มีมติมหาเถรสมาคมที่ผิดหลง

แนวทางแก้ไขปัญหาคือ 1) ยกเลิกคำว่า “สละสมณเพศ” 2) หรือบัญญัติคำนิยามคำว่า “สละสมณเพศ” ให้ชัดเจนว่าหมายถึงอะไร เจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจหน้าที่ดำเนินการต้องทำอย่างไร และควรกำหนดว่าการเปลี่ยนจากนุ่งห่มจีวร เป็นเครื่องนุ่งห่มอื่นตามกฎหมาย ไม่เกี่ยวกับการขาดหรือพ้นจากความเป็นพระภิกษุตามพระวินัยบัญญัติ 3) ระหว่างสอบสวน หรือพิจารณาคดี หากพนักงานสอบสวน พนักงานอัยการ หรือ ศาลไม่อนุญาตให้ปล่อยชั่วคราว ให้มีสถานที่ควบคุมอื่น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 89/1 4) บัญญัติกฎหมาย และกฎมหาเถรสมาคมให้มีการเยียวยา พระภิกษุผู้ได้รับผลกระทบ 5) ยกเลิกมติมหาเถรสมาคมที่ผิดหลงทุกมติ