สิทธิมนุษยชนในสิ่งแวดล้อมที่ดี: ศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายของสาธารณรัฐฝรั่งเศส สาธารณรัฐเอกวาดอร์ สาธารณรัฐอินเดีย และประเทศไทย

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาพัฒนาการและสถานะทางกฎหมายของสิทธิมนุษยชนในสิ่งแวดล้อมที่ดีในกฎหมายระหว่างประเทศ 2. เพื่อศึกษาเปรียบเทียบกลไกการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในสิ่งแวดล้อมที่ดีในสาธารณรัฐฝรั่งเศส สาธารณรัฐเอกวาดอร์ สาธารณรัฐอินเดียและไทย 3. เพื่อวิเคราะห์ช่องว่างของกฎหมายไทยในการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในสิ่งแวดล้อมที่ดี และ 4. เพื่อเสนอแนวทางปรับปรุงกฎหมายให้สอดคล้องกับพัฒนาการกฎหมายสิทธิมนุษยชนและกฎหมายสิ่งแวดล้อมระหว่างประเทศ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการศึกษาวิจัยจากเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง อาทิ ทางกฎหมาย แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากเอกสารต่าง ที่เกี่ยวข้องมาวิเคราะห์ในเชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) สิทธิมนุษยชนในสิ่งแวดล้อมที่ดีมีพัฒนาการอย่างต่อเนื่องจากปฏิญญาสต็อคโฮล์ม ค.ศ. 1972 ปฏิญญาริโอ ค.ศ. 1992 และได้รับการรับรองโดยมติสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติที่ 76/300 ค.ศ. 2022 โดยสิทธิดังกล่าวประกอบด้วยสิทธิเชิงเนื้อหาและสิทธิเชิงกระบวนการ 2) กฎหมายของสาธารณรัฐฝรั่งเศส สาธารณรัฐเอกวาดอร์ สาธารณรัฐอินเดีย มีกลไกการคุ้มครองสิทธิเชิงเนื้อหาและสิทธิเชิงกระบวนการทั้งในระดับรัฐธรรมนูญและบทบาทเชิงรุกของศาล ขณะที่กฎหมายไทยยังไม่กลไกดังกล่าวอย่างครบถ้วน 3) ช่องว่าของกฎหมายไทย คือ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยฉบับปัจจุบัน มิได้รับรองสิทธิมนุษยชนในสิ่งแวดล้อมที่ดีในฐานะสิทธิขั้นพื้นฐาน และเปลี่ยนสถานะสิทธิเชิงกระบวนการด้านสิ่งแวดล้อมที่ประชาชนเคยได้รับการรับรองไว้หมวดสิทธิและเสรีภาพในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 ไปอยู่ในหมวดหน้าที่ของรัฐ ทำให้ประชาชนสูญเสียสถานะ “ผู้ทรงสิทธิ” ซึ่งไม่สอดคล้องกับแนวคิดที่ยึดสิทธิเป็นศูนย์กลาง และ 4) ข้อเสนอแนะให้แก้ไขรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักร พุทธศักราช 2560 โดยแก้ไขมาตรา 43 เพื่อรับรองสิทธิของบุคคลในการดำรงชีวิตอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่สะอาดดีต่อสุขภาพและยั่งยืน และเพิ่มมาตรา 43/1 เพื่อรับรองสิทธิเชิงกระบวนการของบุคคลหรือชุมชนในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร การมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ และการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมด้านสิ่งแวดล้อม ให้สอดคล้องกับพัฒนาการของกฎหมายสิทธิมนุษยชนและกฎหมายสิ่งแวดล้อมระหว่างประเทศ