กลวิธีการออกแบบกระบวนการแสดงโขนยักษ์ของสมศักดิ์ ทัดติ

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาชีวประวัติและผลงานของสมศักดิ์ ทัดติ และ 2. เพื่อศึกษากลวิธีการออกแบบกระบวนการแสดงโขนยักษ์ของสมศักดิ์ ทัดติ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีเครื่องมือการวิจัย ประกอบด้วย แบบสัมภาษณ์และแบบสังเกต โดยมีกลุ่มเป้าหมาย จำนวน 27 คน ที่มาจากการเลือกแบบเจาะจง แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากเครื่องมือการวิจัยมาวิเคราะห์ในเชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) สมศักดิ์ ทัดติ ได้รับการศึกษาด้านนาฏศิลป์จากโรงเรียนนาฏศิลป และมีความเชี่ยวชาญด้านโขนตัวยักษ์จนเข้ารับราชการในตำแหน่งครูชั้นตรี สาขาโขนยักษ์ ณ วิทยาลัยนาฏศิลป กรมศิลปากร ปัจจุบันดำรงตำแหน่งนักวิชาการละครและดนตรี (กลุ่มงานเชี่ยวชาญ) สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ กระทรวงวัฒนธรรม มีผลงานเด่นด้านการแสดง การสร้างสรรค์ และการถ่ายทอดองค์ความรู้ ซึ่งได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้เข้ารับการต่อกระบวนรำหน้าพาทย์เพลงองค์พระพิราพ และแสดงบทบาทสำคัญในการแสดงโขนเรื่องรามเกียรติ์ ได้แก่ ทศกัณฐ์ ไมยราพ เป็นต้น รวมทั้งสร้างสรรค์กระบวนท่ารำชุดระบำวีรชัยยักษ์ ระบำอสุรพงศ์ และชุดทศกัณฐ์ลงสรงโทน อีกทั้ง ยังมีบทบาทในการแสดงละครหลายเรื่อง ตลอดจนจัดทำผลงานทางวิชาการด้านนาฏศิลป์ไทยในรูปแบบคู่มือการสอน งานวิจัย และเอกสารประกอบการเรียนการสอน และ2) ในด้านกลวิธีการออกแบบกระบวนการแสดงพบว่า เป็นการผสานองค์ความรู้ตามจารีตนาฏศิลป์ไทยเข้ากับการประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับบริบทการแสดง อุปกรณ์ และสภาวะอารมณ์ของตัวละคร เพื่อถ่ายทอดบุคลิกของตัวยักษ์ให้มีความสง่างาม แข็งแรง และสมจริง กลวิธีสำคัญ ประกอบด้วย (1) การออกแบบ การรำตีบทตัวไมยราพจากการวิเคราะห์บทร้อง และโครงสร้างดนตรีพร้อมปรับใช้ตามข้อจำกัดของพื้นที่ (2) การรำสื่ออารมณ์ของตัวพิเภกผ่านการควบคุมลมหายใจ การเคลื่อนไหว และจังหวะดนตรี และ (3) กลวิธีการรำอาวุธ เช่น การควงหอก การโยนหอกที่เน้นความแม่นยำ และความสมดุลของร่างกาย อันสะท้อนการยึดจารีตควบคู่กับการสร้างสรรค์ จนเกิดอัตลักษณ์ทางนาฏยประดิษฐ์ที่มีคุณค่าต่อวงการนาฏศิลป์