การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะกลุ่มเปราะบางด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน: กรณีศึกษาตำบลตาลีอายร์ อำเภอยะหริ่ง จังหวัดปัตตานี

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาสถานการณ์การดูแลสุขภาวะของครัวเรือนในตำบลตาลีอายร์ และ 2. เพื่อพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะกลุ่มเปราะบางด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม มีเครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก โดยมีกลุ่มเป้าหมาย คือ กลุ่มเด็กและเยาวชน กลุ่มผู้สูงอายุ และผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง เลือกกลุ่มเป้าหมายแบบเฉพาะเจาะจงตามการอิ่มตัวของข้อมูลจำนวน 47 คน แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากการสัมภาษณ์เชิงลึกและการรวบรวมข้อมูลจากกระบวนการสนทนากลุ่ม มาวิเคราะแบบเชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) การดูแลสุขภาวะกลุ่มเปราะบางในพื้นที่ยังขาดระบบที่เป็นทางการ กิจกรรมหลักอาศัยบทบาทของโรงเรียนในการส่งเสริมโภชนาการและการละเล่นพื้นบ้านสำหรับเด็กและเยาวชน ส่วนผู้สูงอายุมีกิจกรรมบริหารกล้ามเนื้อ รำไทเก๊ก และกิจกรรมทางจิตวิญญาณ เช่น การทำตัสเบี้ยะ และ 2) รูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วยโมเดลการดำเนินงาน 5 ขั้นตอน ได้แก่ การประเมินชุมชน การจัดลำดับปัญหา การวางแผน การปฏิบัติการ และการประเมินผล โดยเน้นการมีส่วนร่วมของชุมชนในทุกขั้นตอน พร้อมกรอบพฤติกรรมส่งเสริมสุขภาวะ 6 ประการ ได้แก่ ความรับผิดชอบต่อสุขภาพ โภชนาการ กิจกรรมทางกาย การจัดการความเครียด ความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล และการพัฒนาจิตวิญญาณ รูปแบบนี้สามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการทำงานในพื้นที่อื่นที่มีบริบทคล้ายคลึงได้ โดยควรขยายกลุ่มเป้าหมายและมีการติดตามประเมินผลระยะยาวเพื่อสร้างความยั่งยืน