ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับสิทธิชุมชนท้องถิ่นในการคุ้มครองและรักษาสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับสิทธิชุมชนท้องถิ่น 2. เพื่อศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายระหว่างประเทศภายใต้กระบวนทัศน์แบบมีมนุษย์เป็นศูนย์กลางกับกระบวนทัศน์แบบมีระบบนิเวศเป็นศูนย์กลาง 3. เพื่อศึกษาเปรียบเทียบสิทธิชุมชนท้องถิ่นตามกฎหมายต่างประเทศกับกฎหมายของไทย และ 4. เพื่อศึกษาแนวทางการรับรองสิทธิชุมชนท้องถิ่นในกฎหมายของไทยในการคุ้มครองและรักษาสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการศึกษาวิจัยข้อมูลจากเอกสาร อาทิ หนังสือ ตำรา บทความวิชาการ วิทยานิพนธ์ กฎหมายระหว่างประเทศ กฎหมายต่างประเทศ กฎหมายของประเทศไทย เว็บไซต์ แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องมาวิเคราะห์ในเชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) กฎหมายของประเทศไทยยังไม่มีการรับรองสิทธิชุมชนท้องถิ่น เนื่องจากกฎหมายเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมของไทยได้ให้การรับรองสิทธิชุมชนภายใต้กระบวนทัศน์แบบมีมนุษย์เป็นศูนย์กลาง ซึ่งสิทธิชุมชนท้องถิ่นมีความสำคัญต่อการคุ้มครองและรักษาสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน 2) มนุษย์เป็นผู้ทรงสิทธิตามกฎหมายและธรรมชาติเป็นพียงวัตถุแห่งสิทธิ ส่วนกฎหมายระหว่างประเทศภายใต้กระบวนทัศน์แบบมีระบบนิเวศเป็นศูนย์กลางมีลักษณะเป็นสิทธิเชิงเนื้อหาและไม่ใช่เฉพาะมนุษย์ที่เป็นผู้ทรงสิทธิตามกฎหมาย แต่ธรรมชาติก็มีสิทธิตามกฎหมายในฐานะประธานแห่งสิทธิด้วยเช่นเดียวกับมนุษย์ 3) ในกฎหมายของบางประเทศได้ให้การรับรองสิทธิของธรรมชาติหรือสิทธิของแม่ธรณีซึ่งให้ความสำคัญต่อสิทธิชุมชนท้องถิ่นทั้งในรัฐธรมนูญและกฎหมายลำดับรอง รวมถึงการรับรองสิทธิโดยคำพิพากษาของศาลในประเทศที่ใช้ระบบกฎหมายจารีตประเพณี สำหรับกฎหมายของไทยยังไม่มีการรับรองสิทธิชุมชนท้องถิ่นโดยระบบนิเวศเป็นศูนย์กลางเหมือนในบางประเทศ และ 4) การรับรองสิทธิชุมชนท้องถิ่นซึ่งให้ความสำคัญไม่ใช่เฉพาะประชาชนในชุมชนเท่านั้น แต่ยังรวมถึงสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศและสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 และพระราชบัญญัติป่าชุมชน พ.ศ. 2562 ซึ่งจะเป็นแนวทางเพื่อการคุ้มครองและรักษาสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืนต่อไป