การศึกษาประเพณีแห่ปราสาทผึ้งเพื่อการสร้างสรรค์การแสดง ชุดโฮม ฮอย เผิ่ง

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมาและความเชื่อที่เกี่ยวกับประเพณีแห่ปราสาทผึ้งของจังหวัดสกลนคร และ 2. เพื่อสร้างสรรค์ผลงานทางด้านการแสดง ชุดโฮม ฮอย เผิ่ง เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการศึกษาจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง อาทิ หนังสือ ตำรา เอกสารวิชาการ งานวิจัย และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เกี่ยวข้อง แล้วทำการรวบรวมข้อมูลจากเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง มาวิเคราะห์ในเชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) ประวัติความเป็นมาและความเชื่อที่เกี่ยวกับประเพณีแห่ปราสาทผึ้งของจังหวัดสกลนคร เป็นงานประเพณีที่พุทธศาสนิกชนชาวสกลนครจัดขึ้นในช่วงเทศกาลออกพรรษา เพื่อถวายปราสาทผึ้งเพื่อเป็นพุทธบูชา รวมทั้งยังเป็นความเชื่อในการสร้างอานิสงส์หรืออุทิศส่วนกุศลให้แก่ดวงวิญญาณบรรพบุรุษผู้ล่วงลับ โดยมีรากฐานของคติความเชื่อที่ปรับปรนผสมผสานระหว่างความเชื่อที่เนื่องในพุทธศาสนา ความเชื่อเกี่ยวกับเรื่องภูตผีวิญญาณ และความเชื่อที่เนื่องในศาสนาพราหมณ์ และ 2) การสร้างสรรค์ผลงานนาฏยนิพนธ์ ชุดโฮม ฮอย เผิ่ง มีการแบ่งขั้นตอนในการประกอบสร้างตามหลักนาฎยศิลป์ การประกอบสร้างงานทางด้านนาฏยศิลป์นั้น หลักการทางความคิดตามหลักนาฏยศิลป์เป็นอย่างยิ่ง เพื่อกระบวนท่ารำที่สวยงามการใช้การเคลื่อนไหวของร่างกาย การสื่อความหมายโดยสอดคล้องกับองค์ประกอบอื่น ๆ ได้แก่ ดนตรีและเครื่องแต่งกาย โดยผู้สร้างสรรค์ได้ออกแบบการแสดงเป็น 6 ช่วง ได้แก่ 1) ช่วงที่ 1 เป็นการแสดงที่สื่อถึงตำนานลิงถวายรวงผึ้งใช้การเทศน์สังกาสในการบอกเล่าเรื่องราว 2) ช่วงที่ 2 เป็นการแสดงที่สื่อถึงจุดประสงค์ของการสร้างปราสาทผึ้ง และเนื้อร้องกล่าวถึงชาติพันธุ์ในจังหวัดสกลนคร 3) ช่วงที่ 3 เป็นการแสดงที่มีชาวบ้านคุ้มวัดมารวมตัวกันสร้างปราสาทผึ้ง เนื้อร้องกล่าวถึงมูลเหตุที่ทำปราสาทผึ้ง 4) ช่วงที่ 4 เป็นการแสดงถึงชาวภูไทสกลนครที่เป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดสกลนครเนื้อร้องใช้ทำนองภูไทสกลนคร 5) ช่วงที่ 5 เป็นการสื่อถึงการตั้งขบวนแห่ปราสาทผึ้ง รวมทั้งชาวบ้านคุ้มวัด ชาวภูไทสกลนคร และชนชาติพันธุ์ในจังหวัดสกลนคร เป็นการแสดงถึงความสามัคคีของชาวจังหวัดสกลนครเนื้อร้องกล่าวถึงความสามัคคีของชาวจังหวัดสกลนคร และ 6) ช่วงที่ 6 เป็นการแสดงถึงการเฉลิมฉลอง เป็นการเชิญชวนมาเที่ยวจังหวัดสกลนคร และความเป็นเอกลักษณ์ของประเพณีแห่ปราสาทผึ้งจังหวัดสกลนครเนื้อร้องใช้ทำนองสาวน้อยเลียบดอนสวรรค์