แม่บทอีสาน: นาฏยลักษณ์และการสื่อความหมายในการฟ้อนอีสาน

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษานาฏยลักษณ์ในกระบวนท่าฟ้อนแม่บทอีสาน 2. เพื่อศึกษาความหมายในกระบวนท่าฟ้อนแม่บทอีสาน เป็นการวิจัยแบบเชิงคุณภาพ มีเครื่องมือในการวิจัย ได้แก่ แบบสังเกต และแบบสัมภาษณ์ โดยมีกลุ่มเป้าหมาย จำนวน 20 คน ประกอบด้วย (1) กลุ่มผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 3 คน กลุ่มผู้ปฏิบัติ จำนวน 4 คน และกลุ่มประชากรผู้ให้ข้อมูลทั่วไป จำนวน 20 คน ที่มาจากวิธีการเลือกแบบเจาะจง แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากแบบสังเกตและแบบสัมภาษณ์มาวิเคราะห์โดยใช้เชิงพรรณนาและวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) นาฏยลักษณ์ในกระบวนท่าฟ้อนแม่บทอีสาน มีลักษณะการเคลื่อนไหวเฉพาะชุดการแสดงเฉพาะที่เด่นชัดในทุกส่วนของร่างกายตั้งแต่ศีรษะ มือ แขน ไหล่ ลำตัว และเท้า อันเป็นส่วนประกอบของลีลาท่าฟ้อนที่สะท้อนให้เห็นถึงความงามของการฟ้อนอีสาน อีกทั้งยังมีจังหวะในการฟ้อนที่เป็นลักษณะพิเศษเฉพาะของการแสดง และ 2) ท่าแม่บทอีสาน เห็นได้ว่า ชื่อท่าฟ้อนนั้นมีความหมายแตกต่างกันออกไปที่ได้พบเห็นโดยเป็นการเลียนแบบจากอากัปกิริยา ได้แก่ ตัวละครในวรรณกรรมท้องถิ่น พฤติกรรมของมนุษย์ในรูปแบบต่าง ๆ อากัปกิริยาของสัตว์ หรือแม้แต่ธรรมชาติที่อยู่รอบตัวที่สรรค์สร้างให้เกิดความเป็นสุนทรียะภาพ และสามารถนำมาเป็นชื่อท่าฟ้อนที่เกิดจากภูมิปัญญาทางความคิดของของปรมาจารย์หมอลำผู้เป็นศิลปินด้านศิลปะการแสดงพื้นเมือง