ประธานแห่งสิทธิ: กลไกแห่งสิทธิด้านสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมกับการคุ้มครองและรักษาสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน
คำสำคัญ:
ประธานแห่งสิทธิ, วัตถุแห่งสิทธิ, สิทธิของธรรมชาติบทคัดย่อ
การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาถึงความสัมพันธ์ของโลกทัศน์ทางสิ่งแวดล้อมที่มีอิทธิพลต่อกลไกแห่งสิทธิด้านสิ่งแวดล้อม 2. เพื่อศึกษาเปรียบเทียบกลไกแห่งสิทธิภายใต้กระบวนทัศน์กฎหมายสิ่งแวดล้อมแบบมีมนุษย์เป็นศูนย์กลางกับกระบวนทัศน์กฎหมายสิ่งแวดล้อมแบบมีระบบนิเวศเป็นศูนย์กลาง 3. เพื่อศึกษากลไกแห่งสิทธิของกฎหมายสิ่งแวดล้อมระหว่างประเทศ กฎหมายต่างประเทศและกฎหมายไทย และ 4. เพื่อศึกษากลไกแห่งสิทธิด้านสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมกับการคุ้มครองและรักษาสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน เป็นการวิจัยแบบเชิงคุณภาพ มีเครื่องมือการวิจัย คือ แบบสัมภาษณ์ โดยมีกลุ่มเป้าหมายในการวิจัย จำนวน 25 คน ที่มาจากการเลือกแบบเจาะจงทั้งหมด แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากแบบสัมภาษณ์และเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องมาวิเคราะห์ในเชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) โลกทัศน์ทางสิ่งแวดล้อมแบบมีมนุษย์เป็นศูนย์กลาง มีทัศนะว่า “Man above all and abuse nature” ส่งผลต่อระบบความคิดที่ทำให้มนุษย์เชื่อว่า “มนุษย์อยู่เหนือธรรมชาติ ควบคุมธรรมชาติได้ และธรรมชาติเป็นเพียงทรัพย์สินเพื่อประโยชน์ของมนุษย์” 2) ความแตกต่างในการรับรองให้ธรรมชาติมีสถานะบุคคลตามกฎหมาย (Legal Person) ความแตกต่างในการกำหนดให้สิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติเป็นประธานแห่งสิทธิ (Subject of Right) หรือวัตถุแห่งสิทธิ (Object of Right) และความแตกต่างในการกำหนดสิทธิเชิงกระบวนการ (Procedural Rights) กับสิทธิเชิงเนื้อหา” (Substantive Rights) 3) ในมิติทางกฎหมายระหว่างประเทศและกฎหมายหลายประเทศกำหนดกฎหมายสิ่งแวดล้อมเพื่อรับรองสิทธิของธรรมชาติ ทั้งในประเทศที่ใช้กฎหมายลายลักษณ์อักษรหรือประเทศที่ใช้ระบบกฎหมายจารีตประเพณีซึ่งศาลได้สร้างหลักกฎหมายต่างก็ให้การรับรองสิทธิของธรรมชาติ ส่วนกฎหมายของไทยยังไม่ให้การรับรองสิทธิของธรรมชาติแต่อย่างใด แต่สิทธิที่เกี่ยวข้องกับสิ่งแวดล้อมที่ปรากฎอยู่กฎหมายไทยเป็นเพียงสิทธิเชิงกระบวนการในกฎหมายอื่น ไม่ใช่กฎหมายการรับรองสิทธิของธรรมชาติโดยตรงอย่างเช่นต่างประเทศ และ 4) การรับรองสถานะบุคคลทางกฎหมาย (Legal Person) ให้สิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติเป็นประธานแห่งสิทธิ (Subject of Rights) ย่อมส่งผลให้สิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติได้รับการคุ้มครองโดยตรง จึงเป็นกลไกแห่งสิทธิที่เหมาะสมในการคุ้มครองและรักษาสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน
