บทสวดสรภัญญะจังหวัดมหาสารคาม: การใช้ภาษาและภาพสะท้อนสังคม

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการใช้ภาษาและภาพสะท้อนทางสังคมในบทสวดสรภัญญะจังหวัดมหาสารคาม โดยผู้วิจัยได้รวบรวมเอาบทสวดสรภัญญะในจังหวัดมหาสารคามมาวิเคราะห์ในมิติด้านการใช้ภาษาและภาพสะท้อนทางสังคม พบว่า บทสวดสรภัญญะจังหวัดมหาสารคามมีการใช้ภาษาที่สื่อความหมายชัดเจน เน้นการใช้ถ้อยคำที่เข้าใจง่ายไม่ซับซ้อน มีการใช้กลวิธีทางวรรณศิลป์มาเรียงร้อยถ้อยคำทำให้เกิดความหมายที่ลึกซึ้ง นอกจากนี้ การเปลี่ยนแปลงในแง่ของรูปแบบและเนื้อหาของบทสวดสรภัญญะอันเนื่องมาจากวัตถุประสงค์ของการนำไปประยุกต์ใช้เนื่องในโอกาสและพิธีการสำคัญต่าง ๆ ในจังหวัดมหาสารคาม ลักษณะการใช้ภาษาในบทสวดสรภัญญะจึงต้องมีการปรับเปลี่ยนให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของงานหรือ พิธีการต่าง ๆ เช่น การใช้คำที่มาจากภาษาต่างประเทศในการประพันธ์ รวมไปถึงการใช้คำคมซึ่งถือเป็นกลวิธีทางภาษาอันแยบยลที่ใช้ในการถ่ายทอดข้อคิดดี ๆ ในบทสวดสรภัญญะจังหวัดมหาสารคามในด้านภาพสะท้อนทางสังคมของบทสวดสรภัญญะจังหวัดมหาสารคามพบว่ามีการสะท้อนในด้านความเป็นอยู่วิถีชีวิตสมัยก่อน การประกอบสัมมาอาชีพของชาวอีสานมักเกี่ยวข้องกับเกษตรกรรม วิถีคิดความเชื่อของชาวอีสาน พิธีกรรมเพื่อบวงสรวงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ในด้านครอบครัวพบว่าสมาชิกในครอบครัวต้องรักใคร่ สามัคคี รู้จักหน้าที่ของตนเองตามครรลองของพุทธศาสนาที่ปลูกฝังในเรื่องบุญกรรม ความกตัญญูกตเวที และในด้านคำสอนพบว่าขึ้นอยู่กับปัจจัยการนำไปใช้ในงานหรือพิธีกรรมต่าง ๆ โดยถ้าหากเป็นการประกวดสรภัญญะทำนองสังโยคเนื้อหาก็มักที่จะสั่งสอนให้เยาวชนนับถือพุทธศาสนาและปฏิบัติตามพระธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้า ขณะที่ถ้าหากเป็นงานเชิดชูเกียรติบุคคล งานไหว้ครู มักจะมีเนื้อหาที่สั่งสอนให้เยาวชนประพฤติตนเป็นแบบอย่างที่ดีของสังคมนั่นเอง