ศึกษาตำนานปู่อือลือนาคราชในประเพณีบุญเดือนสาม ตำบลบึงโขงหลง อำเภอบึงโขงหลง จังหวัดบึงกาฬ เพื่อสร้างสรรค์ผลงานนาฏยนิพนธ์ ชุดปสังสานาคาอือลือ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาตำนานปู่อือลือนาคราชในประเพณีบุญเดือนสาม ตำบลบึงโขงหลง อำเภอบึงโขงหลง จังหวัดบึงกาฬ และ 2. เพื่อสร้างสรรค์ชุดการแสดงนาฏศิลป์พื้นบ้าน ชุด ปสังสานาคาอือลือ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีเครื่องมือการวิจัย คือ แบบสัมภาษณ์ไม่มีโครงสร้าง โดยมีกลุ่มเป้าหมาย จำนวน 3 คน ที่มาจากการเลือกแบบเจาะจง แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้จากเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องและจากแบบสัมภาษณ์ไม่มีโครงสร้างมาวิเคราะห์ในเชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) ตำนานกล่าวไว้ว่าเดิมบริเวณบึงโขงหลงเป็นเมืองชื่อ รัตพานคร มีพระอือลือราชาปกครอง หลานของพระองค์คือ เจ้าชายฟ้ารุ่ง ได้แต่งงานกับนางนาครินทรานี ธิดาพญานาคที่แปลงกายเป็นมนุษย์ เพื่อเชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างเมืองมนุษย์กับเมืองบาดาลทั้งสองอยู่กินกัน 3 ปีแต่ไม่มีบุตร ต่อมานางล้มป่วยและเผลอคืนร่างเป็นนาค ทำให้ชาวเมืองหวาดกลัวและขับไล่นางกลับเมืองบาดาล พญานาคโกรธมาก เพราะเครื่องกกุธภัณฑ์ของตระกูลที่เคยให้ไว้ก็ไม่ได้คืน จึงยกทัพมาถล่มเมืองรัตพานครจนล่มสลาย เหลือเพียง 3 วัด เมืองที่พังทลายกลายเป็น “บึงหลงของ” และเพี้ยนเสียงเป็น บึงโขงหลง ในปัจจุบันส่วนพระอือลือราชาถูกสาปให้กลายเป็นนาค เฝ้าบึงแห่งนี้ตลอดไป จนกว่าจะมีเมืองใหม่เกิดขึ้น จึงจะพ้นคำสาป ในปัจจุบันชาวบ้านเกิดความศรัทธากลายเป็นประเพณีบุญเดือนสาม ผู้คนหลั่งไหลมากราบไหว้บูชา และ 2) สร้างสรรค์ผลงานทางด้านนาฏยนิพนธ์ ชุด ปสังสานาคาอือลือ โดยประกอบไปด้วยการประพันธ์เนื้อร้อง ทำนองเพลงขึ้นใหม่ การออกแบบเครื่องแต่งกาย เพื่อสื่อให้เห็นความเป็นรูปธรรม โดยใช้สื่อการแสดงเล่าเรื่องปู่อือลือนาคราชในประเพณีบุญเดือนสาม