วิเคราะห์พฤติกรรมการประพฤติผิดและการกลับใจของบุคคล ในสมัยพุทธกาล

บทคัดย่อ

งานวิจัยเรื่อง “วิเคราะห์พฤติกรรมการประพฤติผิดและการกลับใจของบุคคลในสมัยพุทธกาล” มีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาการประพฤติผิดและกลับใจในพระพุทธศาสนา 2)เพื่อศึกษาบุคคลที่ประพฤติผิดและกลับใจในสมัยพุทธกาล 3) เพื่อศึกษาวิเคราะห์และนำเสนอการประพฤติผิดและการกลับใจ

ผลจากการวิจัย พบว่า

1) “การประพฤติผิด” ตรงกับภาษาบาลีว่า “มิจฉาจารา” หมายถึง การกระทำ หรือ กรรมที่เป็นทุจริตของมนุษย์ ถูกอกุศลกรรมครอบงำ ลักษณะของการประพฤติผิดมีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกับวิบากหรือผลของการประพฤติผิดตามหลักกรรม การประพฤติผิดมี 3 ประเภท คือ กายทุจริต วจีทุจริต และมโนทุจริต ส่วนคำว่า “การกลับใจ” มีคำในภาษาบาลีที่ใกล้เคียงที่สุดคือคำว่า “มานสํ วินิวตฺตยึ” หมายถึง เลิกประพฤติชั่วด้วยกาย วาจา และใจอย่างเด็ดขาด อันเป็นปัจจัยที่ทำให้เกิดสัมมาทิฏฐิ เกิดจิตสำนึกที่ดี การกลับใจมีลักษณะ 2 อย่าง คือ หิริ และโอตตัปปะ สาเหตุของการกลับใจมี 2 อย่าง คือ 1) ปรโตโฆสะ กลับใจเพราะกัลยาณมิตรแนะนำ และ 2) โยนิโสมนสิการ กลับใจเพราะคิดได้ด้วยตนเอง และจะต้องประกอบไปด้วยศรัทธา 4

2) บุคคลที่ประพฤติผิดและกลับใจในสมัยพุทธกาล ที่นำมาเป็นกรณีศึกษาในงานวิจัยนี้ 3 ท่าน คือ (1) พระเทวทัตต์ มีเหตุการณ์การประพฤติผิดและการกลับใจปรากฏในชาดก 78 เรื่อง (2) พระองคุลิมาลปรากฏในชาดก 3 เรื่อง และ (3) พระเจ้าอชาตศัตรู ปรากฏในชาดก 2 เรื่อง การประพฤติผิดของพระเทวทัตต์ปรากฏทั้งในอดีตชาติและปัจจุบันชาติ ไม่ปรากฏว่ากลับใจ 62 ชาติ ปรากฏเพียง 13 ชาติที่กลับใจได้ ส่วนพระองคุลิมาลและพระเจ้าอชาตศัตรูเมื่อได้ประพฤติผิดแล้วสามารถกลับใจได้ทุกชาติทั้งอดีตชาติและชาติปัจจุบัน

3) สาเหตุการประพฤติผิดของพระเทวทัตต์ พระองคุลิมาล และพระเจ้าอชาตศัตรู ในอดีตชาติเกิดจากอำนาจ อกุศลมูล 3 ประการ คือ (1) ความโลภ (2) ความโกรธ และ (3) ความหลง ที่ถูกสั่งสมมา และยังคงสืบเนื่องมาถึงในปัจจุบันชาติ ส่วนการกลับใจของทั้ง 3 ท่าน เกิดจากปรโตโฆสะ คือ เสียงเตือน แนะนำ พร่ำสอน จากกัลยาณมิตรคือพระพุทธองค์ และจากโยนิโสมนสิการ คือ การสำนึกจากภายในจิตวิญญาณของตนเอง ที่เกิดจากกุศล ที่ตนได้ฝึกฝน อบรม สั่งสมมา ต่างกันที่พระองคุลิมาลสามารถละมานะทิฏฐิได้เด็ดขาด พัฒนาจิตจนบรรลุพระนิพพานได้ในปัจจุบันชาติ ส่วนพระเทวทัตต์และพระเจ้าอชาตศัตรู แม้สามารถกลับใจได้ แต่เพราะได้ทำอนันตริยกรรมในปัจจุบันชาติไว้ จึงต้องไปรับผลของบาปในอบายภูมิก่อน เมื่อพ้นแล้ว ก็จะสามารถพัฒนาจิตของตนไปถึงพระนิพพานได้ในภพต่อไป