การสืบค้น และจัดระบบการอนุรักษ์เอกสารคัมภีร์โบราณของวัด และการถ่ายทอด ภูมิปัญญาภาคเหนือตอนล่าง เพื่อสร้างแหล่งเรียนรู้ ในท้องถิ่นของกลุ่มจังหวัดภาคเหนือตอนล่าง

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary Research) และการศึกษาในภาคสนาม (Field Study) เพื่อการดำเนินการวิจัย การสืบค้นการจัดระบบการอนุรักษ์และการปริวรรตเอกสารคัมภีร์โบราณของวัดและการถ่ายทอดภูมิปัญญาภาคเหนือตอนล่าง เพื่อสร้างแหล่งเรียนรู้ในท้องถิ่นของจังหวัดเพชรบูรณ์ นครสวรรค์ การดำเนินการวิจัยและการสืบค้น การจัดระบบการอนุรักษ์ และการปริวรรตคัมภีร์โบราณภาคเหนือตอนล่าง

            ผลการวิจัย พบว่า

1. ได้ศึกษารวบรวม และจัดหมวดหมู่เอกสารคัมภีร์โบราณทางพระพุทธศาสนาของวัดในเขตภาคเหนือตอนล่าง ใน 2 จังหวัด คือ (1) จังหวัดนครสวรรค์ จำนวน 2 วัด คือวัดเขาแก้ว ได้ดำเนินการคัดแยกคัมภีร์ เป็นมัดรวมได้ 456 มัด เบื้องต้นได้ทำการคัดแยกคัมภีร์เป็นมัดและนับจำนวนได้ 7,221 ผูก พร้อมกับทำการแยกฉบับ จัดทำบัญชีคัมภีร์ใบลาน เป็นการรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับคัมภีร์ใบลาน ได้ดำเนินการจัดทำทะเบียนคัมภีร์ใบลาน และดำเนินการอนุรักษ์เบื้องต้น โดยเริ่มจากการ นำคัมภีร์ใบลานออกมาทำความสะอาด  ตรวจสภาพ และวัดบ้านแก่ง ได้ดำเนินการคัดแยกคัมภีร์เป็นมัดรวมได้ 147 มัด 1647 ผูก เบื้องต้นได้ทำการคัดแยกคัมภีร์เป็นมัดและนับจำนวนผูก แยกตามหมวดได้ 11 หมวด ดังนี้ 1. หมวดกฎหมาย  2. หมวดคณิตศาสตร์     3. หมวดจดหมายเหตุ 4. หมวดเบ็ดเตล็ด 5. หมวดตำราแปรธาตุ 6. หมวดตำราเวชศาสตร์    7. หมวดตำราไสยศาสตร์ 8. หมวดตำราโหราศาสตร์ 9. หมวดธรรมคดี  10. หมวดวรรณคดี    11. หมวดอักษรศาสตร์ 5 เล่ม และรวมหนังสือสมุดไทย  พร้อมกับ ทำการแยกฉบับและใช้ผ้าห่อคัมภีร์นำเก็บใส่ตู้  (2) จังหวัดเพชรบูรณ์ จำนวน 4 วัด คือ 1. วัดโฆษา ได้ดำเนินการคัดแยกคัมภีร์เป็นมัดรวมได้ 163 มัด 2. วัดท่ากกแก ได้ดำเนินการคัดแยกคัมภีร์เป็นมัดรวมได้ 46 มัด 3. วัดราษฎร์ประดิษฐ์วราราม ได้ดำเนินการคัดแยกคัมภีร์เป็นมัดรวมได้ 59 มัด (4) วัดโพธิ์กลาง ได้ดำเนินการคัดแยกคัมภีร์เป็นมัดรวมได้ 28 มัด ทุกวัดได้ทำการคัดแยกคัมภีร์เป็นมัดและนับจำนวนผูก พร้อมกับทำการแยกฉบับและใช้ผ้าห่อคัมภีร์นำใส่ตู้


2. 2. พัฒนาระบบการสืบค้นและดรรชนีค้นคำของเอกสารคัมภีร์โบราณทางพระพุทธ ศาสนาของวัดในเขตภาคเหนือตอนล่าง

  การพัฒนาบัญชีบริการคัมภีร์ใบลาน เป็นบัญชีของคัมภีร์ใบลานที่เจ้าหน้าที่ได้ทำการลงทะเบียนคัมภีร์ใบลานเรียบร้อยแล้ว เพื่อให้บริการแก่นักศึกษาและประชาชนทั่วไปทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ ผู้ได้รับอนุญาตให้เข้าศึกษาค้นคว้าตามระเบียบการบริการเอกสารโบราณ     

1. ได้ส่งเสริมการอนุรักษ์เอกสารคัมภีร์โบราณเพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านพระพุทธ ศาสนาและวัฒนธรรมของวัดในเขตภาคเหนือตอนล่างในจังหวัดเพชรบูรณ์ จำนวน 2 วัด คืออนุรักษ์คัมภีร์ใบลาน แบบยั่งยืน ฉบับวัดโฆษา เป้าหมายหลัก คือ ทำอย่างไรประชาชนมีความสุขด้วยการประพฤติธรรม และนำความสุขนั้นเผยแผ่ต่อคนรุ่นหลังได้รับความสุขนั้นอย่างต่อ เนื่องและยั่งยืน ทั้งนี้ทางวัดโฆษาได้มีนโยบายตาม กลยุทธ์ในการดำเนินงาน ซึ่งจะขอขยายความดังนี้ 1. ด้านการสร้างความตระหนักในการอนุรักษ์คัมภีร์ใบลาน 2. ด้านการบริหารจักการอย่างเป็นระบบ 3. การอนุรักษ์ (สมาธิ) โดยเป้าหมายเพื่อให้ทุกฝ่ายได้มีส่วนร่วมในการอนุรักษ์คัมภีร์ใบลาน และเข้า ถึงเนื้อหาในคัมภีร์ธรรม 4. ด้านการจัดทำแหล่งเรียนรู้และสร้างเครือข่าย 5. ด้านการถ่ายทอดและเผยแพร่ กระบวนการอนุรักษ์ฟื้นฟูงานประเพณีแห่ปราสาทผึ้งของวัดท่ากกแก บ้านท่ากกแก ได้รับความร่วมมือจากผู้สูงอายุในหมู่บ้าน นอกจากนี้ ยังได้ชักชวนกลุ่มผู้นำชุมชนเยาวชน และหน่วยงานภาครัฐ ที่เข้ามาเป็นกลุ่มขับเคลื่อนในการฟื้นฟูงานประเพณีแห่ปราสาทผึ้ง ก็ถือเป็นกำลังหลักในการเข้ามาผลักดันกระบวนการฟื้นฟูงานประเพณีแห่ปราสาทผึ้งของชุมชนบ้านท่ากกแก ให้เป็นที่รู้จักของชาวจังหวัดเพชรบูรณ์ ได้มีขั้นตอนในการฟื้นฟูงานประเพณีแห่ปราสาทผึ้ง ตามคำสอนทางพระพุทธศาสนาที่ได้ ปริวรรตคัมภีร์อานิสงส์ปราสาทผึ้งอักษรธรรมอีสานเป็น ภาษาบาลีและภาษาไทยกลาง