สหศาสตร์: วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์

ภาระหรือการลงทุน: การวิเคราะห์นโยบายเงินอุดหนุนเด็กแรกเกิดในมิติการคลัง

2025-10-20T11:46:40+07:00

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์นโยบายเงินอุดหนุนเพื่อการเลี้ยงดูเด็กแรกเกิดในประเทศไทยในมิติทางการคลัง โดยใช้กรอบแนวคิดเศรษฐศาสตร์สวัสดิการและฟังก์ชันการคลังสาธารณะ การศึกษาพิจารณาแนวโน้มงบประมาณและจำนวนผู้ได้รับสิทธิตั้งแต่เริ่มดำเนินโครงการในปี 2559 จนถึงปี 2568 ผลการศึกษาพบว่า แม้โครงการจะขยายความครอบคลุมและจำนวนผู้ได้รับสิทธิเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง แต่เงินอุดหนุน 600 บาทต่อเดือนยังต่ำกว่าค่าใช้จ่ายขั้นต่ำที่จำเป็น (1,897-3,393 บาท/เดือน) จึงเกิดช่องว่างด้านความเพียงพอของสวัสดิการในด้านการคลัง งบประมาณโครงการคิดเป็นเพียง 0.03-0.05% ของ GDP และประมาณ 2–2.5% ของงบประมาณสวัสดิการรวม ซึ่งต่ำกว่ามาตรฐานภูมิภาค อย่างไรก็ตาม โครงการยังทำหน้าที่เป็นเครื่องมือรักษาเสถียรภาพอัตโนมัติ (Automatic stabilizer) โดยช่วยรักษากำลังซื้อของครัวเรือนรายได้น้อยและบรรเทาผลกระทบทางเศรษฐกิจการวิเคราะห์เชิงนโยบายยังสะท้อนถึงการแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ (Trade-off) ระหว่างนโยบายถ้วนหน้าที่มีข้อได้เปรียบด้านความเท่าเทียมและการยอมรับทางการเมืองกับนโยบายเฉพาะกลุ่มที่มีประสิทธิภาพเชิงการคลังแต่เสี่ยงต่อการตกหล่นของผู้มีสิทธิ ข้อเสนอเชิงนโยบายที่เหมาะสมคือการใช้แนวทางผสมผสาน “ถ้วนหน้าขั้นพื้นฐาน” ควบคู่กับ “เงินเติมเฉพาะกลุ่ม” เพื่อสร้างสมดุลระหว่างความเสมอภาค ประสิทธิภาพ และความยั่งยืนทางการคลัง บทความจึงสรุปว่า นโยบายเงินอุดหนุนเด็กควรถูกมองเป็น “การลงทุนทางสังคม” มากกว่าภาระการคลัง เนื่องจากให้ผลตอบแทนระยะยาวในการพัฒนาทุนมนุษย์ ลดความยากจนเชิงรุ่นสู่รุ่น และเพิ่มศักยภาพการแข่งขันของประเทศ

เครื่องมือการสอนสังคมศึกษาที่บูรณาการการเล่าเรื่องแบบทรานส์มีเดียเพื่อส่งเสริมสมรรถนะความเป็นพลเมืองดิจิทัลสำหรับนักศึกษาระดับอาชีวศึกษา

2025-10-17T10:29:28+07:00

การสอนสังคมศึกษาในระดับอาชีวศึกษาไทยภายใต้บริบทการเปลี่ยนแปลงของสังคมดิจิทัล มีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาผู้เรียนให้เป็นกำลังคนที่มีทั้งทักษะวิชาชีพและความพร้อมในการดำรงชีวิตในสังคมร่วมสมัย อย่างไรก็ตาม การจัดการเรียนการสอนในทางปฏิบัติยังเผชิญข้อจำกัดหลายประการ ทั้งความเหลื่อมล้ำด้านทรัพยากรและโครงสร้างพื้นฐานทางเทคโนโลยี ความไม่พร้อมของครูในการออกแบบการเรียนรู้เชิงบูรณาการ และรูปแบบการเรียนการสอนที่ยังคงเน้นการถ่ายทอดเนื้อหาเป็นหลัก ส่งผลให้การพัฒนาสมรรถนะด้านการคิด การสื่อสาร และความเป็นพลเมืองดิจิทัลของผู้เรียนยังไม่เกิดขึ้นอย่างเต็มศักยภาพ บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่ออธิบายศักยภาพของแนวคิดการเล่าเรื่องแบบทรานส์มีเดียในการจัดการเรียนรู้สังคมศึกษา เพื่อส่งเสริมสมรรถนะความเป็นพลเมืองดิจิทัลของผู้เรียนระดับอาชีวศึกษาไทย พร้อมทั้งเสนอกรอบแนวคิดสำหรับการออกแบบการจัดการเรียนรู้และการประเมินผลเชิงสมรรถนะที่สอดคล้องกับบริบทของสังคมดิจิทัลและลักษณะการเรียนรู้ของผู้เรียนในระดับอาชีวศึกษา เนื้อหาของบทความนี้ได้จากการทบทวน วิเคราะห์ และสังเคราะห์วรรณกรรมที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเรียนการสอนสังคมศึกษา แนวคิดการเล่าเรื่องแบบทรานส์มีเดีย และสมรรถนะความเป็นพลเมืองดิจิทัล เพื่อนำมาประมวลเป็นกรอบแนวคิดสำหรับการออกแบบการจัดการเรียนรู้และการประเมินผลเชิงสมรรถนะที่เหมาะสมกับบริบทของผู้เรียนระดับอาชีวศึกษาไทยในสังคมดิจิทัล การศึกษาอาชีวะ แนวคิดพลเมืองดิจิทัล และการเล่าเรื่องแบบทรานส์มีเดีย เพื่อนำมาพัฒนาเป็นกรอบแนวคิดเชิงอธิบาย ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่า การบูรณาการทรานส์มีเดียสามารถช่วยเพิ่มแรงจูงใจและการมีส่วนร่วมของผู้เรียน และเอื้อต่อการส่งเสริมสมรรถนะสำคัญ ได้แก่ การคิดเชิงวิพากษ์ การรู้เท่าทันสื่อ การสื่อสารอย่างมีความรับผิดชอบ และการมีส่วนร่วมสาธารณะเชิงจริยธรรม อย่างไรก็ตาม ยังมีข้อจำกัดด้านทรัพยากร เวลา และทักษะของครูที่ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ บทความเสนอกรอบการสอน 4 ขั้นตอน ได้แก่ การออกแบบเรื่องเล่าโลกคดี การกระจายเรื่องราวผ่านหลายสื่อ การส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้เรียน และการเชื่อมโยงกิจกรรมกับสมรรถนะความเป็นพลเมืองดิจิทัลควบคู่การประเมินด้วยรูบริกและแฟ้มสะสมงาน เพื่อเป็นฐานเชิงแนวคิดในการยกระดับคุณภาพและความเสมอภาคของการศึกษาอาชีวศึกษาไทยให้สอดคล้องกับ SDG 4, 8, 10 และ 16

การพัฒนาสังคมของไทยในศตวรรษที่ 21: ช่องว่างและทางออกเชิงนโยบาย

2026-01-16T11:41:47+07:00

บทความทางวิชาการฉบับนี้เป็นบทความแนวคิดโดยพยายามอธิบายความเข้าใจเกี่ยวกับการพัฒนาสังคมในประเทศไทย โดยได้รับอิทธิพลจากปฏิญญาโคเปนเฮเกนว่าด้วยการพัฒนาสังคม พ.ศ. 2538 เป้าหมายการพัฒนาแห่งสหัสวรรษ พ.ศ. 2543 และเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน พ.ศ. 2558 ผู้เขียนยังนำเสนอปัญหาและผลกระทบที่เกิดจากการพัฒนาเหล่านั้น รวมถึงทางออกเชิงนโยบายที่เหมาะสม ผลลัพธ์จากการค้นคว้าจะช่วยรื้อฟื้นความเข้าใจต่อการพัฒนาสังคมในทิศทางเดียวกันและส่งเสริมให้เกิดการนำไปปฏิบัติให้สอดคล้องกับบริบทสังคมไทย ผู้เขียนอาศัยเอกสารเชิงทุติยภูมิในลักษณะของรายงานวิจัยและบทความทางวิชาการจำนวน 37 เรื่องที่เป็นภาษาไทยและอังกฤษจากฐานข้อมูลออนไลน์เป็นหลัก และถูกสังเคราะห์ร่วมกับการตีความตามบริบทพบว่า การพัฒนาสังคมของประเทศไทยมีพัฒนาการสอดคล้องตามทิศทางของสังคมโลกและถูกทำให้เกิดการปฏิบัติได้ผ่านแผน 3 ระดับ ได้แก่ แผนยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (ระดับ 1) แผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ และแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (ระดับ 2) และแผนปฏิบัติราชการระยะ 5 ปี (ระดับ 3) ต่อเนื่องกันไป อนึ่งบริบททางเศรษฐกิจ สังคม การเมือง สิ่งแวดล้อมที่ผันผวนอย่างไม่หยุดนิ่ง ร่วมกับการประชุมสุดยอดระดับโลกว่าด้วยการพัฒนาสังคมครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2568 ที่ผ่านมานี้ได้มีการทบทวนความก้าวหน้าและแลกเปลี่ยนแนวทางการพัฒนาสังคมที่เหมาะสม ดังนั้น แนวทางการพัฒนาสังคมของไทยมีทั้งหมด 9 ประเด็น ได้แก่ พัฒนาเศรษฐกิจภาคธุรกิจ SMEs สร้างหลักประกันความมั่นคงด้วยการกระจายผลประโยชน์ เพิ่มคุณภาพของทุนมนุษย์ทุกช่วงอายุ ยกระดับการทดแทนทรัพยากร สร้างระบบการบริหารจัดการภัยพิบัติบนฐานข้อมูล ปรับปรุงการบริหารงานภาครัฐให้มีศักยภาพสูง สนับสนุนบทบาทของคณะกรรมการระดับพื้นที่ ส่งเสริมวัฒนธรรมประชาธิปไตยแบบโปร่งใสและสำนึกรับผิดชอบร่วม และลดช่องว่างการบริการทางเทคโนโลยีดิจิทัล

"หนีอายพิศม์ไปรับลมทะเล": ภูมิทัศน์บำบัดว่าด้วยการแสวงหาสุขภาวะของชนชั้นนำสยามในสมัยรัชกาลที่ 5

2026-01-26T13:59:14+07:00

บทความนี้ศึกษาชุดความคิดเกี่ยวกับการแสวงหาสุขภาวะของชนชั้นนำสยามในสมัยรัชกาลที่ 5 ผ่านการสำรวจความเชื่อเรื่อง “อากาศสกปรก” หรือ “อายพิศม์” ซึ่งเชื่อว่าเป็นสาเหตุหลักของความเจ็บป่วยในยุคสมัยนั้น โดยมุ่งตอบคำถามว่า ชุดความคิดดังกล่าวมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจเดินทางไกลเพื่อพักฟื้นร่างกาย ณ หัวเมืองชายทะเลของบรรดาชนชั้นนำสยามอย่างไร ท่ามกลางบริบทแวดล้อมที่องค์ความรู้เรื่องทฤษฎีเชื้อโรคเริ่มเข้ามามีบทบาทในสังคมสยาม โดยใช้กรอบคิดเรื่อง “ภูมิทัศน์บำบัด” เป็นหลัก และบทความนี้ใช้วิธีวิทยาทางประวัติศาสตร์ในการศึกษา โดยวิเคราะห์หลักฐานชั้นต้นประเภทบันทึกความทรงจำและรายงานการเสด็จประพาส ควบคู่ไปกับเอกสารชั้นรอง ผลการศึกษาพบว่า ชนชั้นนำสยามยังคงยึดถือแนวคิดที่สอดคล้องกับทฤษฎีอายพิศม์อย่างเหนียวแน่น โดยเชื่อว่าการ “เปลี่ยนอากาศ” จากพื้นที่พระนครไปสู่สถานที่หัวเมืองชายทะเลเป็นเครื่องมือสำคัญในการเยียวยาร่างกาย การปฏิบัติดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าอากาศและทะเลถูกให้ความหมายในฐานะพื้นที่เยียวยาที่ปลอดภัยจากความแออัดและอายพิศม์ในพระนคร โดยองค์ประกอบที่ทำให้ทะเลเป็นตัวเลือกที่เหมาะเป็นสถานที่พักฟื้น แบ่งได้ 3 องค์ประกอบตามหลักภูมิทัศน์บำบัดคือ มิติทางธรรมชาติ มิติทางกายภาพสิ่งก่อสร้าง และมิติทางสังคม

การจัดการศึกษาและการวัดประเมินผลเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพของผู้เรียนในสถานศึกษา

2026-02-18T16:02:13+07:00

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวคิด หลักการ และรูปแบบการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพของผู้เรียนในศตวรรษที่ 21 โดยใช้การวิเคราะห์เอกสาร แนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง เพื่อนำไปสังเคราะห์เป็นกรอบแนวทางการดำเนินงานของสถานศึกษาอย่างเป็นระบบ ผลการศึกษาพบว่า การจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพควรดำเนินการภายใต้กรอบแนวคิดเชิงบูรณาการ 3 มิติหลัก ได้แก่ 1) ด้านหลักสูตร ซึ่งทำหน้าที่กำหนดทิศทางการพัฒนาผู้เรียนอย่างต่อเนื่องตามช่วงวัย ตั้งแต่การปลูกฝังคุณลักษณะพื้นฐาน การเรียนรู้เกี่ยวกับอาชีพ การค้นพบตนเอง จนถึงการพัฒนาทักษะเฉพาะทาง 2) ด้านการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ที่เน้นการลงมือปฏิบัติจริง การเรียนรู้จากประสบการณ์ สถานการณ์จำลอง และการมีส่วนร่วมของชุมชนและสถานประกอบการ และ 3) ด้านการวัดประเมินผลที่สะท้อนศักยภาพของผู้เรียน และใช้เป็นข้อมูลในการพัฒนาหลักสูตรและการจัดการเรียนรู้ นอกจากนี้ ทักษะอาชีพที่จำเป็นสำหรับผู้เรียนในศตวรรษที่ 21 ควรพัฒนาอย่างสมดุลระหว่างทักษะจำเป็นสำหรับอาชีพ ได้แก่ การคิดวิเคราะห์ การสร้างสรรค์ การสื่อสาร การทำงานเป็นทีม และการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ ควบคู่กับทักษะวิชาชีพที่เกี่ยวข้องกับองค์ความรู้เฉพาะด้านและการเป็นผู้ประกอบการ เพื่อเสริมสร้างความพร้อมในการทำงานและการเรียนรู้ตลอดชีวิต จากการสังเคราะห์องค์ความรู้สามารถพัฒนาเป็นรูปแบบการบริหารสถานศึกษาเพื่อส่งเสริมทักษะอาชีพของผู้เรียน ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ คือ องค์ประกอบที่ 1 หลักการ องค์ประกอบที่ 2 ปัจจัยนำเข้า องค์ประกอบที่ 3 กระบวนการบริหารจัดการ และองค์ประกอบที่ 4 ผลผลิต ข้อค้นพบสำคัญชี้ให้เห็นว่า การจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพจะประสบผลสำเร็จเมื่อสถานศึกษาบูรณาการหลักสูตร การจัดการเรียนรู้ และการวัดประเมินผลอย่างสอดคล้องกัน ส่งผลให้ผู้เรียนมีความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ สามารถค้นพบศักยภาพของตนเอง วางแผนเส้นทางการศึกษาและอาชีพได้อย่างเหมาะสม อันนำไปสู่การพัฒนากำลังคนที่มีคุณภาพสอดคล้องกับความต้องการของสังคมและตลาดแรงงานในอนาคต

การเสริมสร้างการควบคุมตนเองของเจนเนอเรชั่นวายที่มีภาวะหนี้สิน ด้วยการปรึกษาออนไลน์ทฤษฎีเน้นทางออกระยะสั้น

2026-01-05T09:51:23+07:00

การวิจัยนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลองมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของการปรึกษาแบบออนไลน์ทฤษฎีเน้นทางออกระยะสั้นต่อการส่งเสริมการควบคุมตนเองของเจนเนอเรชั่นวายที่มีภาวะหนี้สิน กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ บุคคลวัยเจนเนอเรชั่นวายที่มีหนี้สินจำนวน 20 คน แบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือกลุ่มทดลอง 10 คน และกลุ่มควบคุม 10 คน เครื่องมือวิจัยได้แก่ แบบสอบถามการควบคุมตนเองด้านการก่อหนี้ 12 ข้อ และโปรแกรมการปรึกษาออนไลน์ทฤษฎีเน้นทางออกระยะสั้นที่ผู้วิจัยพัฒนาเอง กลุ่มทดลองจะได้รับโปรแกรมการปรึกษา 6 ครั้ง ครั้งละ 45-60 นาที ส่วนกลุ่มควบคุมไม่ได้รับการปรึกษา วัดผลทดลอง 3 ระยะ ได้แก่ ก่อนการทดลอง หลังการทดลอง และติดตามผล วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์ความแปรปรวนแบบวัดซ้ำประเภทหนึ่งตัวแปรระหว่างกลุ่มและหนึ่งตัวแปรภายในกลุ่ม เมื่อพบความแตกต่างจึงเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยรายคู่โดยใช้วิธีบอนเฟอโรนี ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มทดลองมีการควบคุมตนเองด้านการก่อหนี้ในระยะติดตามผลเพิ่มขึ้นกว่าระยะก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 และกลุ่มทดลองมีการควบคุมตนเองด้านการก่อหนี้ในระยะหลังการทดลองและระยะติดตามผลเพิ่มขึ้นกว่ากลุ่มควบคุม อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 สรุปได้ว่า การปรึกษาแบบออนไลน์ทฤษฎีเน้นทางออกระยะสั้นสามารถเสริมสร้างการควบคุมตนเองด้านการก่อหนี้ของบุคคลวัยเจนเนอเรชั่นวายที่มีภาวะหนี้สินได้

Unraveling Climate Change Narratives in Thai Media: Exploring Discourse, Misconceptions, and Marginalized Perspectives

2026-01-16T12:19:10+07:00

Climate change is an undeniable global challenge with far-reaching impacts, including altered weather patterns that threaten food security and rising sea levels that increase the risk of catastrophic flooding. According to the Global Climate Risk Index 2025 published by Germanwatch, Thailand ranks 30th among countries most affected by extreme weather events in the long-term index (1993–2022) (Germanwatch, 2025). This ranking reflects the human and economic impacts of climate-related events such as storms, floods, and heatwaves over the assessed period. This study investigates how climate change is portrayed in Thai media and assesses the effectiveness of related communication strategies. Eighteen key informants representing six stakeholder groups-traditional media, digital media, vulnerable groups, NGOs (Non-governmental organizations), experts, and corporations-were interviewed in-depth between May and July 2025. The data were analyzed according to seven themes identified in the literature: (1) employing frames that resonate and engage, (2) communicating the existence of scientific consensus, (3) prioritizing accuracy goals over directional goals in climate change communication, (4) utilizing credible messengers, (5) incorporating authoritative scientific information, (6) presenting both problems and solutions, and (7) mobilizing action. The research identifies key discourse patterns, misconceptions, and marginalized perspectives within Thai media, aiming to enhance understanding of climate communication strategies and bridge the gap between local and global perspectives. By addressing these discrepancies, this study seeks to promote informed public discourse and contribute to more effective climate action in Thailand.

อนิจจังในกาพย์พระไชยสุริยา

2026-01-27T13:24:54+07:00

บทความวิจัยนี้มุ่งศึกษาอนิจจังในกาพย์เรื่องพระไชยสุริยาของสุนทรภู่ โดยใช้การวิเคราะห์ตัวบทวรรณคดีจากฉบับกรมศิลปากร พ.ศ. 2508 เป็นข้อมูลหลักและอ้างอิงหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา ผลการศึกษาพบว่า แนวคิดอนิจจังในกาพย์พระไชยสุริยา ปรากฏชัดผ่านเหตุการณ์และพฤติกรรมของตัวละคร โดยสามารถจำแนกได้เป็น 4 ประการ ได้แก่ 1) เกิดดับ (อุปฺปาทวยปฺปวตฺติโต) แสดงผ่านการเกิดขึ้นและดับสูญของ ความรุ่งเรืองแห่งเมืองสาวัตถีและอำนาจของพระไชยสุริยา ซึ่งสื่อให้เห็นกฎแห่งความเปลี่ยนแปลงของชีวิตและสังคม 2) แปรปรวน (วิปริณามโต) ปรากฏในความเสื่อมทางจิตใจและศีลธรรมของผู้คน ตลอดจนความเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อมและโชคชะตา 3) ชั่วคราว (ตาวกาลิกโต) แสดงให้เห็นว่า ความสุข ความมั่งคั่ง และสถานะทางโลกดำรงอยู่เพียงชั่วขณะ ก่อนจะสิ้นสุดลงตามเวลา และ 4) แย้งต่อความเที่ยง (นิจจปฏิกเขปโต) สื่อให้เห็นว่าสรรพสิ่งไม่อาจดำรงอยู่คงที่ แม้มนุษย์จะพยายามยึดถือหรือสร้างที่พึ่งที่มั่นคงด้วยอำนาจหรือไสยศาสตร์ก็ตาม ซึ่งวรรณคดีเรื่องนี้เป็นเครื่องสะท้อนโลกทัศน์ทางพุทธปรัชญาที่มุ่งให้มนุษย์ตระหนักถึงอนิจจังของชีวิตและหันกลับมาปฏิบัติธรรม เพื่อละวางความยึดติดในสังขารซึ่งเป็นหนทางสู่ความสงบเย็นอย่างแท้จริง