An Analysis the Concept of Five Aggregates in Metaphysics - Siridhammo, PhramahaPaitoon; Phrakhrubhavanabodhikhun; Wongpornpavan, Chakkapan; Leeka, Jaras; Buarabha, Homhuan (Journal of Graduate MCU KhonKaen Campus, 2019)
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ คือ1) เพื่อศึกษาปัญหาอภิปรัชญาในพุทธปรัชญาเถรวาท2) เพื่อศึกษาแนวคิดเรื่องขันธ์ 5 ในพุทธปรัชญาเถรวาท3) เพื่อวิเคราะห์แนวคิดเรื่องขันธ์ 5 ในพุทธปรัชญาเถรวาทการวิจัยในครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้วิธีวิเคราะห์เชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1.ขันธ์ 5 หมายถึง การรวมส่วนประกอบของกระบวนการชีวิต ประกอบด้วย รูป (กาย) เวทนา (ความรู้สึก) สัญญา (ความจำ) สังขาร (สิ่งปรุงแต่ง) วิญญาณ (ความรู้แจ้ง) หรือเรียกอีกอย่างว่ารูปและนาม (กายกับจิต) เป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นและมีการทำงานร่วมกันไม่อาจแยกออกจากกัน 2. อภิปรัชญาในพุทธปรัชญา เป็นการแสดงถึงความจริงของสรรพสิ่งตามที่มันเป็นสิ่งทั้งปวง ไม่ว่าจะเป็นคนสัตว์หรือสิ่งของ เป็นรูปธรรมหรือนามธรรม เป็นเรื่องทางวัตถุหรือเป็นเรื่องจิตใจ ทั้งหมดล้วนเป็นไปตามหลักธรรมดาแห่งเหตุปัจจัย 3. พุทธปรัชญาเป็นทฤษฎีความเป็นจริงแบบวิภัชชวาทคือทฤษฎีความเป็นจริงที่ว่าด้วยการกล่าวจำแนกแยกแยะ ความจริงในพุทธปรัชญาจัดเป็นสัจนิยม (Realism) ที่ถือว่าโลกทางกายภาพนอกตัวเรามีอยู่จริงและมีความเป็นจริงในตัว ไม่ขึ้นกับความคิด ความเห็น หรือความรู้ของมนุษย์ เรื่องของขันธ์ 5 ไม่ใช่เป็นเพียงการทำความเข้าใจในปัญหาทางอภิปรัชญาเท่านั้น แต่ยังเป็นการทำความเข้าใจในความจริงของชีวิต การเข้าถึงหลักความจริงในพระพุทธศาสนา (นิพพาน) สามารถเข้าได้ด้วยการปฏิบัติตนให้พ้นจากกิเลส