ธนาคารหน่วยกิต: ห่วงโซ่อุปสรรคจากระดับนโยบายสู่การปฏิบัติ - ประจวบลาภ, เมธชนนท์; คำสด, สถิดาพร; อินทจักร์, อุทุมพร (วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 2026)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและวิเคราะห์สภาพการณ์และปัญหาการขับเคลื่อนธนาคารหน่วยกิตระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานและอาชีวศึกษาในระดับนโยบายและระดับปฏิบัติการ และเพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงระบบของปัญหาระหว่างระดับนโยบายสู่ระดับปฏิบัติการ รูปแบบการวิจัย คือ การวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 2 กลุ่ม ได้แก่ ผู้กำหนดนโยบายและผู้ปฏิบัติงาน จำนวน 17 คน ใช้วิธีการเลือกแบบเฉพาะเจาะจง มีแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง เป็นเครื่องมือการวิจัย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์คำหลัก การวิเคราะห์เชิงสังเคราะห์ และสร้างข้อสรุปแบบอุปนัย พร้อมทั้งตรวจสอบสามเส้าด้านวิธีการรวบรวมข้อมูล ผลการวิจัยพบว่า 1. ระดับนโยบาย มีการจัดตั้งธนาคารหน่วยกิต 4 ระดับ คือ ระดับกลาง ระดับการศึกษา ระดับจังหวัด และระดับสถานศึกษา ปัญหาการขับเคลื่อน ประกอบด้วย (1) กฎหมาย (2) นโยบาย (3) โครงสร้างหน่วยงาน (4) งบประมาณ (5) ความพร้อมของบุคลากร (6) การสื่อสาร และ (7) ความหลากหลายของผู้ดำเนินงาน 2. ระดับปฏิบัติการ พบว่า สถานศึกษาขึ้นทะเบียนเป็นธนาคารหน่วยกิตในบางพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นอาชีวศึกษา การเทียบโอนผลการเรียน เน้นการเทียบโอนจากการศึกษาในระบบสู่การศึกษาในระบบ สภาพปัญหา ได้แก่ (1) ความไม่เข้าใจและยึดติดการเรียนรู้แบบเดิม (2) ภาระงานของสถานศึกษาและอัตรากำลังคน (3) การจัดสรรงบประมาณ (4) สถานศึกษาขาดความเชื่อมั่นและกลัวถูกลงโทษ (5) ขาดการกระจายอำนาจ และ (6) ธรรมาภิบาลของต้นสังกัดและความไม่ชัดเจนของระเบียบ 3) ปัญหาในระดับนโยบายได้ส่งผลต่อระดับปฏิบัติการอย่างมีนัยสำคัญ โดยระดับนโยบายทำหน้าที่เป็นปัจจัยป้อน และเมื่อประสบกับข้อจำกัดย่อมกระทบเป็นลูกโซ่ให้ระดับปฏิบัติการขาดประสิทธิภาพและเผชิญกับอุปสรรคต่อการนำนโยบายไปสู่การปฏิบัติ