วิเคราะห์การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในอัฏฐสตสูตร - ศุภโชค พุ่มเอี่ยม, พระครูสุภัทรธรรมสาร; สุวรรณประทีป, ธานี (วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 2023)
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาเนื้อหาและหลักธรรมสำคัญในอัฏฐสตสูตร 2) เพื่อวิเคราะห์การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในอัฏฐสตสูตร การวิจัยนี้ เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยการศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก และคัมภีร์ที่เกี่ยวข้อง ปรับปรุง แก้ไข สรุปผลการวิจัยในลักษณะพรรณนา ผลการวิจัย พบว่า 1) เนื้อหาและหลักธรรมสำคัญในอัฏฐสตสูตร คือ คำสอนเรื่องเวทนา คือ ความรู้สึก พระพุทธเจ้าทรงสอนว่า จิตตั้งมั่น และสติสัมปชัญญะจึงสามารถรู้ชัดเวทนา นิพพานเป็นที่ดับและเป็นทางให้ถึงการดับเวทนา เพราะดับเวทนาภิกษุจึงหมดความหิว 2) วิเคราะห์การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในอัฏฐสตสูตร พบว่า การเจริญวิปัสสนาภาวนาโดยการนำเอาเวทนาที่กำลังเกิดขึ้นมาเป็นอารมณ์โดยการใช้ความเพียร ความรู้ตัวและสติเป็นเครื่องมือสำคัญในการปฏิบัติ โดยทำความเข้าใจเรื่องเวทนาอย่างถูกต้องและจากนั้นให้กำหนดรู้เวทนาคือความรู้สึกที่เป็นสุข ทุกข์หรือไม่สุขไม่ทุกข์ทั้งที่เป็นทางร่างกายและทางจิตใจ ทั้งหยาบและละเอียด ที่เกิดขึ้นทุกขณะว่าตกอยู่ในไตรลักษณ์คือ ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และเป็นอนัตตา จนจิตเข้าสู่วิปัสสนาญาณ มรรคผล นิพพานในที่สุด