วิเคราะห์การปฎิบัติวิปัสสนาภาวนาในสามัญญผลสูตร - แม้นบุตร , พรลักษณ์; สุวรรณประทีป, ธานี (วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 2023)
บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาเนื้อหาและหลักธรรมสำคัญในสามัญญผลสูตร 2) เพื่อศึกษาวิเคราะห์การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในสามัญญผลสูตร การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยการศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา และคัมภีร์ที่เกี่ยวข้อง ปรับปรุง แก้ไข เรียบเรียง สรุปผลการวิจัยในลักษณะเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1) หลักธรรมต่างๆที่พระภิกษุได้นำมาปฏิบัติที่ปรากฏในสามัญญผลสูตร ได้แก่ อินทรีย์สังวร การมีสติสัมปชัญญะ การอยู่อย่างสันโดษ การละนิวรณ์ 5 ทำให้นักบวชในพระพุทธศาสนามีความประพฤติสงบเรียบร้อย น่าศรัทธา น่าเลื่อมใส มีวัตรปฏิบัติควรแก่การนับถือ 2) วิเคราะห์การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในสามัญญผลสูตร พบว่าอินทรีย์สังวร คือ การสำรวมระวังอินทรีย์ 6 หรือสำรวมอายตนะ คือสิ่งที่เชื่อมต่อกันก่อให้เกิดความรู้สึกมี 2 ประเภทคือ อายตนะภายในและอายตนะภายนอก อายตนะภายในหมายถึงสิ่งที่เชื่อมต่อที่มีอยู่ตามธรรมชาติภายในตัวคนเรามี 6 ประเภท คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ อายตนะภายนอกหรืออารมณ์ หมายถึง สิ่งที่เชื่อมต่อที่มีอยู่ตามธรรมชาติอยู่ภายนอกตัวคนมี 6 ประเภท คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ธรรมารมณ์ การเจริญวิปัสสนาต้องกำหนดรูป-นามเป็นอารมณ์ ถ้ากำหนดได้จนเห็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา อันเป็นอาการของรูป–นามตามความเป็นจริง จึงจะเกิดผลประโยชน์สูงสุดจนสามารถเข้าถึงซึ่งมรรคผล นิพพาน