วิเคราะห์อุทกุกเขปสีมาในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท - ทม ทมจิตฺโต พระครูอาทรสุนทรกิจ; แก้วนา พระมหาปราโมทย์; คุ้มครอง วิโรจน์ (วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 2023)
บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมาของสีมาในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาอุทกุกเขปสีมาในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 3) เพื่อศึกษาวิเคราะห์อุทกุกเขปสีมาในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท และเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง วิเคราะห์ เรียบเรียง สรุปผลการวิจัยในลักษณะพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า สีมา คือ เขตความพร้อมเพรียงของสงฆ์ในการทำสังฆกรรมต่าง ๆ ที่สำคัญมีการอุปสมบทเป็นต้น มี 2 ประเภทคือ (1) พัทธสีมา หมายถึง แดนที่ผูกเป็นเขตชุมนุมสงฆ์ (2) อพัทธสีมา หมายถึง แดนที่พระสงฆ์มีอำนาจเพียงถือเอาเป็นเขตประชุมสงฆ์เพื่อทำสังฆกรรมเท่านั้น อุทกุกเขปสีมา หมายถึง แม่น้ำที่ได้ลักษณะที่ให้กำหนดเป็นเขตสีมามี 3 อย่าง ได้แก่ (1) นทีสีมา คือแม่น้ำ (2) สมุทรสีมา ได้แก่ ทะเล และ (3) ชาตสรสีมา ได้แก่ น้ำที่เกิดขึ้นจากการกักขังเอง วิเคราะห์อุทกุกเขปสีมาในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท แบ่งเป็น (1) นทีสีมา คือแม่น้ำ ที่ภิกษุสงฆ์กำหนดจะทำแม่น้ำนี้ให้เป็นพัทธสีมาจะทำสังฆกรรมทุกอย่างในแม่น้ำนี้ (2) สมุทรสีมา คือภิกษุสงฆ์ผู้อยู่ในทะเลนั้นทำสังฆกรรมได้ (3) ชาตสรสีมา คือ ชลาลัยที่ไม่มีใครขุดไว้เป็นบึงที่เกิดเอง มีน้ำขัง สามารถทำสังฆกรรมได้ ซึ่งการจะทำสังฆกรรมแต่ละสีมานั้น พระพุทธเจ้าทรงมีข้ออนุญาต และข้อห้ามไว้ด้วย