วิเคราะห์อริยมรรคมีองค์ 8 ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา - ธัชแก้วกรพินธุ์ พระบริบูรณ์; คุ้มครอง วิโรจน์ (วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 2023)
บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาอริยมรรคมีองค์ 8 ในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาวิเคราะห์อริยมรรคมีองค์ 8 ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา ในการศึกษาวิจัยครั้งนี้ เป็นการศึกษาวิจัยเชิงเอกสาร โดยศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท เอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวบรวม สรุปวิเคราะห์เรียบเรียง และบรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า การวิเคราะห์อริยมรรคมีองค์ 8 ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา เป็นวิธีการปฏิบัติที่ทำตามแล้ว สามารถกระทำให้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ได้ คือ 1) อริยมรรคมีองค์ 8 ในการปฏิบัติวิปัสสนาตามหลักสติปัฏฐาน 4 คือ โยคีบุคคลผู้ปฏิบัติธรรมกำหนดรู้กาย เวทนา จิต และธรรมตามความเป็นจริงไม่ปรุงแต่งไปตามอารมณ์ที่มากระทบ 2) อริยมรรคมีองค์ 8 ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาตามหลักอริยสัจ 4 คือ โยคีบุคคลผู้ปฏิบัติธรรมกำหนดรู้ทุกข์ คือ สภาวะที่ทนได้ยาก กำหนดรู้สมุทัย คือ สาเหตุที่ให้ทุกข์เกิดขึ้น กำหนดรู้นิโรธ คือ ความดับทุกข์ และกำหนดรู้มรรค คือ หนทางเพื่อความดับทุกข์กล่าวคือ อริยมรรคมีองค์ 8 นั่นเอง 3) อริยมรรคมีองค์ 8 ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาตามหลักไตรสิกขา คือ โยคีบุคคลผู้ปฏิบัติธรรมกำหนดรู้ศีลกล่าวคือ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ โยคีบุคคลผู้ปฏิบัติธรรมกำหนดรู้สมาธิกล่าวคือ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ และ โยคีบุคคลผู้ปฏิบัติธรรมกำหนดรู้ปัญญากล่าวคือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ อันเป็นหนทางในการดับทุกข์ทั้งปวง