วิเคราะห์การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในอัตตทีปสูตร - วงษ์ชาติ พระจีระวัฒน์; สุวรรณประทีป ธานี (วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 2023)
บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาเนื้อหาและหลักธรรมในอัตตทีปสูตร 2) วิเคราะห์การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในอัตตทีปสูตร เป็นการศึกษาเชิงเอกสารโดยการศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาทเป็นการศึกษาเชิงเอกสารโดยการศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท คือ พระไตรปิฎก อรรถกถา ฏีกา รวมทั้งข้อมูลจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง แล้วนำมาตรวจสอบโดยอาจารย์ที่ปรึกษา ปรับปรุง แก้ไข วิเคราะห์เรียบเรียง บรรยายเชิงพรรณนา โดยมีระเบียบวิจัยเชิงคุณภาพ จากการศึกษาพบว่า อัตตทีปสูตรเป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงกับพระภิกษุทั้งหลาย กล่าวถึงสาเหตุของความเศร้าโศก ความคร่ำครวญ ความทุกข์กาย ความทุกข์ใจ ความคับแค้นใจเกิดมาจากสาเหตุอะไร และวิธีพัฒนาจิตใจ เพื่อเข้าสู่อริยมรรค อริยผล เนื้อหาพระสูตรมีใจความกล่าวถึง การกำหนดรู้ความเป็นจริงของขันธ์ 5 อันได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ด้วยความเพียร ด้วยสติ ด้วยสัมปชัญญะ โดยเห็นเป็นลักษณะความเป็นไตรลักษณ์ คือ ความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่มีตัวตน เมื่อปฏิบัติตามแนวทางการกำหนดรู้ในรูปนาม จนเกิดวิปัสสนาญาณตามลำดับ ย่อมเกิดเบื่อหน่าย คลายกำหนัดในขันธ์ 5 ได้รับผลประจักษ์แจ้งในวิปัสสนา จิตหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวงได้