วารสารญี่ปุ่นศึกษาธรรมศาสตร์

Tales of Plague and Pestilence: A History of Disease in Japan

Benjamin Ivry — 2025-12-30

This book explains how from earliest recorded history to the modern era in Japan, disease has impacted religion, politics, culture, and other aspects of life. Discussions and, in many cases, belated diagnoses clarify the experiences of Japanese rulers and writers with smallpox, cholera, influenza, syphilis, cancer, diabetes, and the Coronavirus disease 2019 (COVID-19) pandemic. The choice of isolationism or accepting the risk of infection from diseases originating in other countries has gripped Japan throughout history. Yet as the author observes, most incidents of mass illness over the years have been locally based epidemics caused by specific conditions in Japan as opposed to sweeping pandemics that affect all of humanity. Some diseases were provoked by dietary customs, while others related to the environment and community lifestyles. The recent appearance of acquired immunodeficiency syndrome (AIDS) is also discussed in this informed overview by the medical historian Sakai Shizu. Although in places perhaps too concise and lacking in supporting data, this volume is a highly informative, welcome addition to the bibliography on medicine and society in Japan.

The Decline of Alcohol Consumption in Japan (1990-2024): An Analysis of Socio-cultural Changes in Japanese Society

Frichicilia Grace Stahlumb — 2025-12-30

Drinking alcohol is an inseparable habit from Japanese society because it is believed to strengthen social bonds. However, since the 1990s, the level of alcohol consumption in Japan has continued to decline, especially when the COVID-19 pandemic occurred in 2020. Using data from Ministry of Finance Japan, National Tax Agency Japan, Ministry of Health, Labour and Welfare, National Police Agency, the news articles and related literature, this research examines how the decline in alcohol consumption in Japan began and further analyses whether the drinking culture commonly practiced by Japanese society has undergone changes. Through Talcott Parsons’ structural functional theory, it is explained that the decline of alcohol consumption in Japan is a process towards a new equilibrium in Japan’s drinking culture. As such, this research contributes to the study of the dynamics of alcohol consumption trends in Japan due to social change in Japanese society. The social change analysis documents the ‘perception change’ through three external factors that determine Japanese people’s decision to change their alcohol consumption trend, which is characterized by a gradual decline in alcohol consumption in Japan. The change in Japanese society’s view of alcohol consumption has led to a new dynamic in the current drinking culture, but it does not mean abandoning it altogether.

アニメを学習素材とした口頭表現能力向上を目指した授業実践とその成果に関する研究報告

Kazuyoshi Tajima — 2025-12-30

本稿では、学習者の学習意欲を喚起するためにアニメを学習素材とし、学習者が好きなアニメ、お薦めしたいアニメをプレゼンテーション形式で発表するという、学習者の口頭表現能力の向上を目指した、アウトプット中心の授業を実践した。授業実践後、ARCSモデルに基づく学習動機づけに関するアンケート調査を実施した。本調査からは口頭表現能力向上の程度を明確に可視化することはできなかったが、本実践が学習者の口頭表現能力の向上に有用であることを示唆する結果は認められた。その成果の最たる要因は、学習者にとって親しみがあり、興味の対象でもあるアニメを学習素材としたことが、彼らの発話意欲を駆り立てる動機になったためであると推測される。本実践に対する学習者の評価はおおむね良好であったが、本調査からは本実践に対する負の要因が明らかにならなかったことが今後の課題としてあげられる。

กลวิธีการแปลคำศัพท์เฉพาะทางเกี่ยวกับงานบริบาลผู้สูงอายุจากภาษาญี่ปุ่นเป็นภาษาไทย

สิริขวัญ สงวนผล — 2025-12-30

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากลวิธีการแปลคำศัพท์เฉพาะทางในงานบริบาลผู้สูงอายุจากภาษาญี่ปุ่นเป็นภาษาไทย รูปแบบการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้แนวคิดและทฤษฎีการแปลโดยยึดการ ถ่ายทอดความหมายและวัฒนธรรมเพื่อวิเคราะห์กลวิธีการแปลคำศัพท์เฉพาะทางการแพทย์ในงานบริบาล ผู้สูงอายุ โดยมีกลุ่มเป้าหมายของผู้ให้ข้อมูลสำคัญคืออาสาสมัครชาวญี่ปุ่นจำนวน 2 คน จากโครงการ JICA (Japan International Cooperation Agency) ผู้ปฏิบัติหน้าที่ดูแลสุขภาพผู้สูงอายุ ณ ศูนย์ดูแลและฟื้นฟูสุขภาพผู้สูงอายุ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนนทบุรี ขอบเขตการศึกษาระหว่างเดือนตุลาคม พ.ศ. 2565 ถึง เดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2567 ใช้วิธีคัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยได้แก่ ตำราสำหรับการปฏิบัติงานของอาสาสมัครชาวญี่ปุ่น はじめて学ぶ介護の日本語：基本のことば (คำศัพท์พื้นฐานภาษาญี่ปุ่นสำหรับผู้เริ่มต้นทำงานบริบาลผู้สูงอายุ) โดยใช้กระบวนการลงมือแปลด้วยตนเอง จากนั้นวิเคราะห์เนื้อหาที่แปลเพื่อศึกษากลวิธีการแปลคำศัพท์เฉพาะทางการแพทย์ในงานบริบาลผู้สูงอายุจากภาษาญี่ปุ่นเป็นภาษาไทย ผลการวิจัยพบว่า กลวิธีการแปลที่ใช้มากที่สุด 3 อันดับแรกในงานวิจัยนี้คือ 1) แปลแบบตรงตัว 2) แปลโดยใช้คำที่นิยมในภาษาไทย และ 3) แปลโดยการเสริมคำอธิบาย

องค์ความรู้และข้อค้นพบจากงานวิจัยนี้ มุ่งอธิบายถึงความสำคัญของกลวิธีการแปลคำศัพท์เฉพาะทาง สำหรับงานบริบาลผู้สูงอายุจากภาษาญี่ปุ่นเป็นภาษาไทย โดยคาดว่าจะสามารถนำไปพัฒนาการสื่อสารและ การแปลข้อมูลเชิงสุขภาพและการแพทย์เพื่อเป็นประโยชน์ในการทำงานร่วมกันระหว่างบุคลากรทาง การแพทย์ชาวญี่ปุ่นและชาวไทยในบริบทของงานดูแลผู้สูงอายุต่อไปในอนาคต

การทูตเศรษฐกิจและความร่วมมือในตลาดประเทศที่สาม : กรณีศึกษาการลงทุนของญี่ปุ่นและจีนในประเทศไทย

พรภวิษย์ หล้าพีระกุล — 2025-12-30

แม้จีนและญี่ปุ่นจะมีศักยภาพทางเศรษฐกิจสูง แต่ข้อจำกัดด้านความสัมพันธ์ทางการเมืองและภูมิรัฐศาสตร์ยังคงเป็นอุปสรรคต่อการลงทุนโดยตรงระหว่างกัน ส่งผลให้แนวคิด “ความร่วมมือในตลาดประเทศที่สาม” (Third-party Market Cooperation : TMC) กลายเป็นกลไกสำคัญในการสร้างความร่วมมือทางเศรษฐกิจระหว่างกัน โดยงานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ลักษณะการลงทุนของทั้งสองประเทศในประเทศไทยภายใต้กรอบ TMC โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพผ่านการวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง

ผลการศึกษาชี้ว่า จีนและญี่ปุ่นมีแนวทางการลงทุนที่ต่างกันอย่างชัดเจน โดยที่ญี่ปุ่นเน้นการลงทุนในภาคการผลิตโดยคำนึงถึงมาตรฐานและคุณภาพ ขณะที่จีนให้ความสำคัญกับโครงสร้างพื้นฐานและความรวดเร็วในการดำเนินงาน แม้ความร่วมมือในไทยจะยังไม่เข้ารูปแบบ TMC อย่างเต็มตัว แต่ถือเป็น “ความร่วมมือแฝงการแข่งขัน” ซึ่งต่างฝ่ายมีบทบาทและกลยุทธ์เฉพาะตน ประเทศไทยเป็นเป้าหมายสำคัญเนื่องจากทำเลที่ตั้งเชิงยุทธศาสตร์ โครงสร้างพื้นฐาน และนโยบายภาครัฐที่เอื้อต่อการลงทุน ข้อเสนอแนะคือการส่งเสริมบทบาทของไทยในฐานะพื้นที่ความร่วมมือ เพื่อเสริมสร้างศักยภาพทางเศรษฐกิจและการเชื่อมโยงระดับภูมิภาคอย่างยั่งยืน

The Intensification of the Mekong Subregion-Japan Relations Amidst Global Interregnum: Strategic Co-operation, Regional Dynamics and Implication for Thailand

นรุตม์ เจริญศรี — 2025-12-30

This article examines the evolving international order, characterised by a transition from a unipolar to a multipolar world. As this transformation unfolds, the relative decline of the United States’ global dominance has coincided with the rise of other states and the growing significance of regionalism and regional initiatives. I argue that such a redistribution of power has enabled various actors to reconfigure prevailing economic and political arrangements, thereby fostering a deepening of relations between Japan and the Mekong Subregion. The core research question posed is how the changing international order impacts the Japan–Mekong relations, and what foreign policy Thailand ought to pursue in response to these shifting dynamics. Moreover, the article explores the factors that influence Thailand’s strategic approach in achieving its national objectives within this evolving geopolitical context. I contend that the strengthening of Japan–Mekong ties present considerable opportunities for Thailand, particularly given its central geographic location within the subregion, which positions it to capitalise on this engagement to advance its national interests. Nonetheless, there are six key factors likely to shape Thailand’s benefits and challenges amidst this trilateral relationship: (1) the triangular relations between the United States, China, and Japan; (2) the institutional and strategic challenges facing regional initiatives in the Mekong Subregion; (3) domestic politics of the United States; (4) domestic politics of Japan; (5) domestic politics of China; (6) domestic politics of Thailand.

บันทึกการจำอดีตชาติของคัตสึโกโร : การวิเคราะห์คุณค่าหลักฐานทางราชการในสมัยเอโดะเกี่ยวกับการกลับชาติมาเกิด

ธิติสรณ์ แสงอุไร — 2025-12-30

การจำอดีตชาติของคัตสึโกโรเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริงและได้รับการบันทึกไว้ในสมัยเอโดะของประเทศญี่ปุ่น ในช่วงปี ค.ศ. 1822 เหตุการณ์ที่เด็กชายคนหนึ่งอ้างว่าสามารถระลึกชาติได้นี้ได้รับความสนใจอย่างมากจากทุกชนชั้นในสังคมเอโดะ แม้กระทั่งราชสำนักของญี่ปุ่น การสืบสวนข้อเท็จจริงได้รับการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรอย่างละเอียดโดยนักวิชาการในสมัยนั้นและต่อมาได้มีการแปลบันทึกการสืบสวนนี้เป็นภาษาอังกฤษ บันทึกฉบับแปลภาษาอังกฤษนี้เป็นแรงบันดาลใจให้ศาสตราจารย์เอียน สตีเวนสัน (Ian Stevenson) แห่งมหาวิทยาลัยเวอร์จิเนียเริ่มศึกษาปรากฏการณ์การจำอดีตชาติได้ของเด็ก ๆ จากทั่วโลก บทความเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อต้องการนำเสนอบันทึกเรื่องการจำอดีตชาติในสมัยเอโดะให้แก่นักวิชาการและผู้สนใจทั่วไปที่ต้องการศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับความคิด ความเชื่อเกี่ยวกับชีวิตหลังความตายในทรรศนะของชาวญี่ปุ่น และเพื่อวิเคราะห์คุณค่าของวรรณกรรมประเภทบันทึกในแง่มุมต่าง ๆ คุณค่าของบันทึกฉบับนี้ประกอบด้วย 1) คุณค่าในฐานะเอกสารโบราณที่มีความน่าเชื่อถือ เพราะได้รับการบันทึกโดยชนชั้นนำและนักวิชาการในสมัยเอโดะ 2) คุณค่าในฐานะข้อมูลที่สะท้อนภาพสังคมและวัฒนธรรมของผู้คนในยุคเอโดะ บันทึกเรื่องนี้ยังช่วยสะท้อนให้เห็นความรักและความสัมพันธ์ของคนในครอบครัว แนวคิดเกี่ยวกับพุทธศาสนาและความเชื่อเรื่องการเวียนว่ายตายเกิดของชาวญี่ปุ่นในสมัยเอโดะ ประเพณีและพิธีกรรมของผู้คนในสมัยนั้น