การประยุกต์ใช้ทฤษฎีกลุ่มและทฤษฎีการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการน้ำ ในพื้นที่ชุมชนป่าภูถ้ำและแก่งละว้า จังหวัดขอนแก่น - เจนสันติกุล, นิภาพรรณ (วารสารสังคมศาสตร์บูรณาการ มหาวิทยาลัยมหิดล, 2022)
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) อธิบายบริบทพื้นที่ และข้อมูลโครงการเกี่ยวกับน้ำในจังหวัดขอนแก่น 2) อธิบายสภาพปัญหาเกี่ยวกับการบริหารจัดการน้ำในพื้นที่จังหวัดขอนแก่น โดยคัดเลือก 2 พื้นที่ที่ประสบความสำเร็จในการบริหารจัดการน้ำ คือ ชุมชนป่าภูถ้ำ และพื้นที่แก่งละว้า 3) วิเคราะห์การแก้ไขปัญหาการบริหารจัดการน้ำของพื้นที่ชุมชนป่าภูถ้ำและพื้นที่แก่งละว้า 4) นำเสนอข้อเสนอแนะในการพัฒนาพื้นที่ โดยนำทฤษฎีกลุ่มและทฤษฎีการมีส่วนร่วมมาใช้ในการอธิบาย วิธีการศึกษาประกอบด้วยการรวบรวมข้อมูลทุติยภูมิจากเอกสารที่เกี่ยวข้องต่าง ๆ และทำการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิเคราะห์ พบว่า ในพื้นที่ชุมชนป่าภูถ้ำ มีปัญหาหลัก คือ ความแห้งแล้งซ้ำซาก และกระบวนการการแก้ไขปัญหามาจากทุนทางสังคมอันเกิดจากการมีส่วนร่วมของผู้คนในชุมชนที่ตระหนักถึงปัญหาร่วมกัน และมีส่วนร่วมในวางแผน ปรับวิถีการดำเนินชีวิต โดยเน้นเกษตรทฤษฎีใหม่ และการผลิตพืชเชิงเดี่ยว และมีนวัตกรรมท้องถิ่นที่เรียก “ขาแค” เป็นเครื่องมือสำคัญในการบริหารจัดการน้ำที่ประสบผลสำเร็จในพื้นที่ ส่วนพื้นที่แก่งละว้า พบว่า มีปัญหาน้ำท่วมและน้ำแล้ง และกระบวนการการแก้ไขปัญหามาจากการจัดตั้งกลุ่มชาวบ้านอนุรักษ์และฟื้นฟูแก่งละว้า เพื่อค้นหาแนวทางในการพื้นฟูระบบนิเวศแก่งละว้าให้คืนสภาพเดิม รวมทั้งการจัดตั้งกองทุนชุมชน และมีแนวคิดในการการทำนารวมและใช้ทรัพยากรร่วมกัน