การคิดเชิงออกแบบเพื่อพัฒนาศาลาไผ่ขนาดเล็ก - คำสิงห์ศรี, รัชนูพรรณ (วารสารสถาปัตยกรรม การออกแบบและการก่อสร้าง, 2019)
บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของการวิจัยเรื่อง “การออกแบบและก่อสร้างศาลาไผ่ โดยการใช้เราเตอร์และข้อต่อแบบสอดประกอบ” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการออกแบบและพัฒนารูปทรงศาลาไผ่ นำไปสู่การก่อสร้างศาลาไผ่ โดยใช้กระบวนคิดเชิงออกแบบในขั้นตอนทั้งหมด และใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการในการพัฒนาแบบและการลงพื้นที่ก่อสร้างร่วมกับช่างท้องถิ่น เพื่อค้นหาต้นแบบที่พัฒนาจากศาลาเดิม บนพื้นฐานการก่อสร้างโดยการใช้เราเตอร์และข้อต่อแบบสอดประกอบซึ่งเป็นเทคนิคหนึ่งในการเชื่อมต่อลำไผ่แบบประเพณีหรือแบบพื้นถิ่นเข้าด้วยกัน วิจัยนี้แบ่งเครื่องมือในการวิจัยออกเป็น 2 ส่วนคือ (1) เครื่องมือสำหรับการออกแบบ ใช้วิธีการขึ้นรูปสามมิติด้วยโปรแกรม Sketch up ร่วมกับการจัดทำหุ่นจำลอง (2) เครื่องมือในการเก็บข้อมูลภาคสนาม ใช้แบบสังเกตการณ์การแบบมีส่วนร่วม ร่วมกับแบบสัมภาษณ์ชนิดกึ่งมีโครงสร้างสำหรับบันทึกข้อมูลในระหว่างการพัฒนาแบบร่วมกับช่าง จำนวน 3 ครั้ง ซึ่งแบบศาลาขั้นสุดท้ายก่อนนำไปก่อสร้างมีขนาดอยู่ที่ 1.20X1.80X2.85 เมตร สรุปผลการศึกษาได้ดังนี้ ประเด็นที่ 1 “แนวความคิดในการออกแบบ” เกิดจากการใช้โครงสร้างแบบเฟรมในระนาบสองทิศทาง ร่วมกับโครงสร้างสามเหลี่ยมที่มีเสถียรภาพของชิงช้าไผ่ โดยเลือกระบบโครงสร้างที่เหมาะสมกับขนาดของศาลา คือ โครงสร้างแบบเฟรม ซึ่งพบได้ในสถาปัตยกรรมไผ่ขนาดเล็กแบบเสาและคาน ประเด็นที่ 2 “การพัฒนารูปทรงที่เป็นไปได้” เกิดจากการทบทวนวรรณกรรม พบว่าสถาปัตยกรรมไผ่ขนาดเล็กในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีลักษณะโครงสร้างพื้นฐานมาจากรูปสามเหลี่ยม รูปแบบโครงสร้างมีความสมมาตรและเป็นอาคารที่เกิดจากกรอบโครงสร้างที่ซ้ำกัน โดยซ้ำกัน 2 ลักษณะ คือ ซ้ำกันในแนวราบ และซ้ำกันในแนวรัศมีวงกลม โดยคำนึงถึง 1)มุมองศาที่ลำไผ่เอียงออกจากกัน 2)สัดส่วนของชิ้นส่วนโครงสร้าง โดยผู้วิจัยได้พัฒนาแบบศาลาให้มีมุมองศาของเสาหลักและเสารองเอียงออกจากกัน 30 องศา และมีสัดส่วนของชิ้นส่วนโครงสร้างระหว่างความสูงเสาหลักเท่ากับ “h” และความสูงเสารองเท่ากับ “2/3h” โดยทั้งสองประเด็นนั้นมีปัจจัยที่ส่งผลต่อกระบวนการออกแบบและพัฒนารูปทรงคือ 1)ระยะสำหรับการขนส่งและบรรทุกศาลาโดยรถกระบะ 2)แรงลมที่กระทำกับสัดส่วนของศาลา 3)ความหลากหลายของขนาดหน้าตัดลำไผ่ ทำให้เกิดเทคนิคการสอดไผ่ขนาดเล็กเข้าไปประกอบกับไผ่ที่มีขนาดหน้าตัดใหญ่กว่าหรือที่เรียกว่า ข้อต่อแบบสอดประกอบ (Positive Fitting Joint) ส่งผลต่อการทำมุมหรือองศาระหว่างลำไผ่ ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะอย่างหนึ่งของรอยต่อที่มีการถ่ายแรงแบบไม่รวมศูนย์ (Eccentricities of load transfer) เนื่องจากไม่สามารถออกแบบการเชื่อมต่อไผ่หลายลำในจุดเดียวได้