การพัฒนารูปแบบการจัดการความรู้ด้านการใช้สมุนไพรไทยเพื่อเสริมสร้างคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ - นันทเสนีย์ ชาติชาย; สนามทอง เอกสิทธิ์; เมฆสุวรรณ วรรธนศม (Journal of Roi Kaensarn Academi, 2024)
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาสภาพและปัญหาการจัดการความรู้ด้านการใช้สมุนไพรไทย เพื่อเสริมสร้างคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ 2. เพื่อสร้างรูปแบบการจัดการความรู้ด้านการใช้สมุนไพรไทยเพื่อเสริมสร้างคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ และ 3. เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดการความรู้ด้านการใช้สมุนไพรไทยเพื่อเสริมสร้างคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ โดยดำเนินการวิจัยจากการวิเคราะห์เอกสาร และการใช้เทคนิคสนทนากลุ่ม (focus group) กลุ่มตัวอย่าง จำนวน 13 คน การเก็บรวบรวมโดยการสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้างในการศึกษาสภาพและปัญหาการจัดการความรู้ การสัมภาษณ์เชิงลึก (In-Depth Interview) ในการสร้างรูปแบบการจัดการความรู้ การประเมินรูปแบบโดยผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 9 คน และนำรูปแบบไปทดลองใช้กับผู้สูงอายุ จำนวน 30 คน ผลการวิจัย พบว่า 1. สภาพและปัญหาการจัดการความรู้ด้านการใช้สมุนไพรไทย เพื่อเสริมสร้างคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ พบว่า (1) การสร้างและการแสวงหาความรู้ ความรู้ด้านการใช้สมุนไพรเกิดจากการบอกเล่าต่อกันมา จากรุ่นสู่รุ่น ตำนาน สูตรตำราการปรุงยาที่สืบทอดกันมาเป็นเวลานาน และประสบการณ์โดยตรงของผู้สูงอายุ การจัดเก็บความรู้ให้เป็นระบบ (2) การจัดเก็บและการสืบค้นความรู้ด้านการใช้สมุนไพรเป็นการแพทย์แบบองค์รวม โดยส่วนใหญ่เป็นการจดบันทึกตัวและส่งต่อให้ลูกหลานสืบต่อกัน ซึ่งปัจจุบันมีการจัดการความรู้ในรูปแบบของเอกสาร ไฟล์ การวิจัยของหน่วยงานภาครัฐและเอกชนในการนำสมุนไพรบางชนิดมาใช้ประโยชน์ในทางการแพทย์แผนปัจจุบัน แพทย์ทางเลือก แพทย์แผนไทย และการค้าการลงทุน (3) การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในการใช้สมุนไพรเกิดจากการสอบถาม ซักถามตาม ข้อสงสัยจากผู้รู้ และผู้ที่มีประสบการณ์ในการใช้สมุนไพรมาก่อน การจัดกิจกรรมโดยให้ผู้สูงอายุเล่าประสบการณ์ในการใช้สมุนไพร ข้อควรระวัง ตัวบ่งใช้ และอื่น ๆ ที่เป็นประโยชน์ และ (4) การนำความรู้ไปใช้ การเข้าถึงข้อมูลของผู้สูงอายุเนื่องจากมีกายภาพที่เปลี่ยนไป และโรคที่เป็นทำให้ไม่สามารถใช้ความรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และ 2. ผลการสร้างรูปแบบการจัดการความรู้ด้านการใช้สมุนไพรไทยเพื่อเสริมสร้างคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ พบว่า (1) รูปแบบการจัดการความรู้ด้านการใช้สมุนไพรไทยเพื่อเสริมสร้างคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ ประกอบด้วย 6 องค์ประกอบ ดังนี้ (1) การหาความรู้ (2) การจัดเก็บความรู้ (3) การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ (4) การประยุกต์ใช้ความรู้ (5) เทคโนโลยีสารสนเทศ (6) การเผยแพร่ความรู้