การศึกษาการปฏิบัติงานป้องกัน ควบคุมโรคไข้เลือดออกของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) จังหวัดสมุทรปราการ - วิเศษบุปผา ธงชัย; พรหมอินทร์ จิราภรณ์; เถาว์ชาลี จุฑามาศ (Journal of Roi Kaensarn Academi, 2024)
โรคไข้เลือดออกเป็นโรคติดต่อนำโดยแมลงที่เป็นปัญหาสาธารณสุขในพื้นที่ประเทศไทย จังหวัดสมุทรปราการเป็นจังหวัดหนึ่งที่พบปัญหาการระบาดของโรคไข้เลือดออกในปี 2565 มีอัตราผู้ป่วยโรคไข้เลือดออกสูงเกินเป้าหมายที่กำหนดไว้ การวิจัยแบบผสานวิธีครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาระดับการปฏิบัติงานป้องกัน ควบคุมโรคไข้เลือดออกของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน 2) ศึกษาปัจจัยทำนายการปฏิบัติงานป้องกัน ควบคุมโรคไข้เลือดออกของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน และ 3) พัฒนารูปแบบการปฏิบัติงานป้องกัน ควบคุมโรคไข้เลือดออกของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน กลุ่มตัวอย่างกลุ่มที่ 1 คือ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน จังหวัดสมุทรปราการ จำนวน 504 คน สุ่มตัวอย่างแบบเป็นระบบ กลุ่มที่ 2 คือ ผู้เชี่ยวชาญด้านการป้องกัน ควบคุมโรคไข้เลือดออก ประธานอาสาสมัครสาธารณสุขระดับจังหวัดและอำเภอ รวม 10 คน สุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง และสมัครใจเข้าร่วมโครงการวิจัย เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่1) แบบสอบถาม 2) แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม และ 3) แบบประเมินความเหมาะสมของรูปแบบ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน การวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณ และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) ระดับการปฏิบัติงานป้องกัน ควบคุมโรคไข้เลือดออกของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีการปฏิบัติงานป้องกัน ควบคุมโรคไข้เลือดออกอยู่ในระดับสูง ร้อยละ 69.25 (= 40.42, SD=6.81) 2) ปัจจัยทำนายการปฏิบัติงานป้องกัน ควบคุมโรคไข้เลือดออกของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน พบว่า ปัจจัยแรงสนับสนุนทางสังคม การรับรู้มาตรการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก และปัจจัยด้านทรัพยากร สามารถร่วมกันทำนายการปฏิบัติงานป้องกัน ควบคุมโรคไข้เลือดออกของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านได้ร้อยละ 38.90 และ 3) พัฒนารูปแบบการปฏิบัติงานป้องกัน ควบคุมโรคไข้เลือดออกของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน พบว่า รูปแบบประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ คือ การวางแผนกิจกรรม การดำเนินกิจกรรม “ชุมชนปลอดภัยจากไข้เลือดออก” การติดตามผลการปฏิบัติงาน และการประเมินผลการปฏิบัติงานที่มีผลการประเมินความเหมาะสมในภาพรวมอยู่ในระดับมาก (= 4.45, SD=0.14) ข้อเสนอแนะจากการวิจัยครั้งนี้ หน่วยงานสาธารณสุขควรนำรูปแบบการปฏิบัติงานป้องกัน ควบคุมโรคไข้เลือดออกของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านไปปรับประยุกต์ใช้ และขยายผลในพื้นที่ที่มีความเสี่ยงต่อการระบาดของโรคไข้เลือดออกต่อไป