ศึกษาวิเคราะห์มโนมยิทธิในมหาสกุลุทายิสูตร - สุกิตฺติโก พระกิตติยุทธ (วารสารบัณฑิตศึกษาปริทรรศน์, 2025)
บทความนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาโครงสร้างและสาระสำคัญในมหาสกุลุทายิสูตร เพื่อศึกษาศึกษามโนม ยิทธิในพระไตรปิฎก และเพื่อวิเคราะห์มโนมยิทธิในมหาสกุลุทายิสูตร การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เป็นการวิจัยทางคัมภีร์ ผลการวิจัยพบว่า ๑)โครงสร้างมหาสกุลุทายิสูตร มีสาระสำคัญคือเทศนาธรรมของพระพุทธเจ้าตรัสแสดงแก่มหาสกุลทายีปริพาชกเรื่องศิษย์ไม่เคารพครูทั้ง ๖ ความเคารพในพระพุทธเจ้า ธรรมเป็นเหตุให้ทำความเคารพ ๕ ธรรมเป็นเหตุให้ทำความเคารพ ฌาน ๔ และวิชชา ๘ ๒) มโนมยิทธินี้เป็นปาฏิหาริย์ที่ทำให้เกิดฤทธิ์สำเร็จด้วยใจสามารถเนรมิตร่างกายอื่นขึ้นนอกจากกายนี้ให้มีกายที่สำเร็จด้วยใจ ทำให้มีอวัยวะน้อยใหญ่สมบูรณ์ มีอินทรีย์ไม่บกพร่อง ครบถ้วนเหมือนกับอวัยวะกายเดิม ฉะนั้น ที่โยคีได้ฝึกฝนบ่มเพาะจิตของตนให้เข้าถึงมโนมยิทธิได้จะต้องอาศัยฌานเป็นบาทสำคัญ โดยอาศัยซึ่งสมถกรรมฐานมี ๔๐ กอง คือ กสิณ ๑๐ อสุภะ ๑๐ อนุสสติ ๑๐ อัปปมัญญา ๔ อาหาเรปฏิกูลสัญญา ๑ จตุธาตุววัตถาน ๑ อรูปฌาน ๔ เพราะกรรมฐานคือข้อปฏิบัติเพื่อมุ่งมั่นทำจิตให้สงบ บริสุทธิ์ ทำให้เกิดสมาธิ ให้จิตระงับจากความฟุ้งซ่านทั้งปวง และ๓) วิเคราะห์มโนมยิทธิในมหาสกุลุทายิสูตร พบว่าโยคีเมื่อจิตตั้งมั่น แน่วแน่เป็นฌานมีความชำนาญเข้าออกฌานจนเป็นวสี แล้วน้อมจิตยกอารมณ์ขึ้นสู่มโนมยิทธิ สามารถแสดงฤทธิ์รูปกายอื่นหรือแสดงทางกายเดียวเป็นหลายกายได้และสามารถไปยังนรกสวรรค์ได้ด้วยใจ