การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกับการเปลี่ยนแปลงภูมิปัญญาในการทำประมงของชาวประมงพื้นบ้าน: กรณีศึกษาชุมชนชายฝั่งสี่หมู่บ้านในอ่าวเกาะมุกด์ จังหวัดตรัง CLIMATE CHANGE AND CHANGES IN FISHING THE WISDOM OF THE SMALL-SCALE FISHERY - จตุรงค์ คงแก้ว Chaturong Kongkaew; เยาวนิจ กิตติธรกุล Jawanit Kittitornkool; ก้องเกียรติ กิตติวัฒนาวงศ์ Kongkiat Kittiwatanawong (วารสารการจัดการสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืน, 2017)
การวิจัยเชิงคุณภาพนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานภาพของภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับการทำประมงพื้นบ้านในปัจจุบันของชาวประมงพื้นบ้านในชุมชนชายฝั่งสี่หมู่บ้านในอ่าวเกาะมุกด์ จังหวัดตรัง ใช้วิธีการเก็บข้อมูลด้วยวิธีการสัมภาษณ์ชาวประมงพื้นบ้าน จำนวน 28 คน และสนทนากลุ่ม จำนวน 4 ครั้ง กับชาวประมงพื้นบ้านผู้มีประสบการณ์การทำประมงมายาวนาน จำนวน 27 คน ผลการวิจัยพบว่า ภูมิปัญญาเกี่ยวกับการทำประมงพื้นบ้านมี 2 ประเภท ได้แก่ 1) ภูมิปัญญาในการจับสัตว์น้ำ ประกอบด้วย การสังเกตแหล่งที่อยู่อาศัยและลักษณะตามธรรมชาติของสัตว์น้ำ และ 2) ภูมิปัญญาในการสังเกตการเปลี่ยนแปลงของลมฟ้าอากาศ แต่ในช่วง 15 ปีที่ผ่านมานี้ชาวประมงพื้นบ้านไม่สามารถนำภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจับสัตว์น้ำมาใช้ได้ เนื่องมาจากการทำประมงด้วยเครื่องมือประมงพาณิชย์ส่งผลให้ฝูงปลามีขนาดเล็กลง และแหล่งประมงมีความเสื่อมโทรมส่วนภูมิปัญญาในการสังเกตลมฟ้าอากาศ ปัจจุบันไม่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้มากนัก เนื่องจากสภาพภูมิอากาศแปรปรวนและเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วชาวประมงพื้นบ้านต้องปรับตัวด้วยวิธีการต่าง ๆ ได้แก่การนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยในการทำประมง เช่น การใช้เครื่องซาวน์เดอร์และเครื่องจีพีเอส รวมทั้งมีการติดตามตรวจสอบข้อมูลการพยากรณ์อากาศอย่างต่อเนื่อง และพยายามใช้เวลาในการทำประมงให้รวดเร็วที่สุดด้วยการรีบเข้าและออกจากฝั่ง This qualitative research aims to study the local wisdom of small-scale fishermen in the current fishing situation. The research area covers four coastal communities in Mook island Bay, in Trang Province. The research methodology includes interviews with twenty eight small scale fishermen and four focus group discussions with twenty-seven experienced fishermen. It was found that the local fishing wisdom of small-scale fishers can be classified into the following two types: 1) fishing wisdom regarding the observation of the characteristics and habitats of aquatic animals, and 2) wisdom in term of observing weather changes. However, the fishermen have not been able to use such wisdom for fifteen years, as destructive commercial fishing has decreased the number of fish groups. Fishery habitats have also been ruined. On the other hand, wisdom in term of observing weather changes is not applicable any longer due to the rapid changes and variability of the weather. Various patterns of the fishermen’s adaptation included employing fishing technology, particularly sounders and GPS devices, as well as consistently checking weather forecast information. They also tried to go fishing as quickly as possible by rushing away from and to the shore.