บทบาทและแนวทางการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของพระสงฆ์ ในการบริหารการศึกษาของชุมชนภาคเหนือตอนบน - จองเจน พระฐาณี; สิริสุคันธา ธนกร; วงศ์ยศ นิตยา; วงค์ทา พิมาย (วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 2026)
บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์บทบาทของพระสงฆ์และนำเสนอแนวทางการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของพระสงฆ์ในการบริหารการศึกษาของชุมชนภาคเหนือตอนบน โดยอาศัยการศึกษาจากเอกสารทางวิชาการ งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และหลักพุทธธรรมที่สามารถประยุกต์ใช้ในการบริหารการศึกษา ภายใต้บริบทสังคมวัฒนธรรมล้านนาซึ่งวัดยังคงมีบทบาทเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้และการพัฒนาชุมชน ผลการวิเคราะห์พบว่า พระสงฆ์มีบทบาทสำคัญในฐานะผู้นำทางคุณธรรม กัลยาณมิตรทางปัญญา และศูนย์กลางการประสานความร่วมมือระหว่างวัด สถานศึกษา และชุมชน โดยการมีส่วนร่วมปรากฏใน 3 มิติ ได้แก่ การมีส่วนร่วมด้านการกำหนดทิศทางการศึกษา การสนับสนุนทรัพยากรเพื่อการเรียนรู้ และการส่งเสริมการกำกับดูแลทางคุณธรรมของชุมชน ทั้งนี้ หลักพุทธธรรมที่สนับสนุนบทบาทดังกล่าว ได้แก่ กัลยาณมิตรธรรม สังคหวัตถุ 4 พรหมวิหาร 4 อิทธิบาท 4 และสัปปุริสธรรม 7 ซึ่งเป็นฐานสำคัญของการพัฒนาความร่วมมือและการบริหารจัดการศึกษาที่สอดคล้องกับบริบทของชุมชน องค์ความรู้ที่ได้จากบทความนี้ คือ รูปแบบการบริหารการศึกษาชุมชนเชิงพุทธบูรณาการบนฐานความร่วมมือระหว่างวัด สถานศึกษา และชุมชน ซึ่งมุ่งส่งเสริมคุณภาพ ความเสมอภาค และความยั่งยืนทางการศึกษา อันสอดคล้องกับแนวคิด ìบวรî (บ้านñวัดñโรงเรียน) และบริบททางสังคมวัฒนธรรมของภาคเหนือตอนบน